AW119T Temel Eğitim Helikopteri Teslimatına Ocak 2023’de Başlanılması Hedefleniyor!

Hatırlanacağı üzere Türk Kara Kuvvetleri hizmetinde yer alan tek motorlu emektar AB-206L Long Ranger Temel Eğitim Helikopterleri ile değiştirilmek üzere 15’i kesin 15’i de opsiyonel toplam 30 tek motorlu eğitim helikopterinin tedarikine yönelik olarak T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından başlatılan Temel Eğitim Helikopteri Tedarik Projesi kapsamında 26 Temmuz 2019 tarihinde ilgili firmalara bir Teklife Çağrı Dosyası (TÇD) yayınlanmıştı. Edindiğim bilgiye göre söz konusu ihalede ipi gögüsleyen taraf Leonardo Helicopters (eski Agusta Westland) olmuş ve Firma ile 2021 yılı ikinci yarısında bir sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme bedeli açıklanmamış olsa da proje bedeli daha önce ABD$50-70 Milyon olarak öngörülmüştü. EFES-2022 Birleşik Müşterek Fiili Atışlı Arazi Tatbikatı Seçkin Gözlemci Günü sırasında görüşme fırsatı bulduğum Kara Havacılık Komutanlığından üst rütbeli bir subay Temel Eğitim Helikopteri olarak AW119T Helikopterinin seçildiğini doğruladı ve helikopterlerin teslim edilmesini beklediklerini söyledi.

Projeyi yakından takip eden bir kaynaktan edindiğim bilgiye göre kesin siparişi verilen 15 AW119T Helikopterinin üretimine şirketin Vergiate, İtalya’daki tesislerinde başlanmış olup ilk parti helikopter Ocak 2023’de İtalya’da teslim edilecek. Belli sayıda Öğretmen Pilot ve bakım personeli sözleşme kapsamında İtalya’da eğitim görecek olup teslimatı yapılacak ilk helikopterler Öğretmen Pilotların eğitim uçuşları için 3 ay süreyle İtalya’da kalacaktır. Daha sonra helikopterler Türkiye’ye getirilecek ve Isparta’da Kara Havacılık Komutanlığı hizmetinde göreve başlayacaklar. Böylelikle İtalya’da eğitim gören Öğretmen Pilotlar, AW119T Temel Eğitim Helikopterleri ile 2023 yılı ikinci çeyreğinden itibaren Isparta’da pilot adaylarına Temel Uçuş Eğitimi vermeye başlayabilecektir.

AW119M/TAH-119 Helikopterinin en dikkat çekici özelliklerinden birisi de helikopterin bir Öğrenci Pilot ile Öğretmen Pilot, normal eğitim kriterinden geçerken, arkada Öğretmen Pilot ile Öğrenci Pilot koltuklarının hemen arkasında ortada yer alan Gözlemci koltuğunda oturacak ve hemen önündeki kokpitte yaşananları net bir şekilde gözlemleyebilecek ikinci bir pilot adayının (Öğrenci Pilot), aynı anda gözleme dayanan bir eğitimden geçebilmesine olanak sağlamasıdır. Böylece Türk Kara Kuvvetleri’nin giderek acilleşen helikopter pilotu ihtiyacının karşılanması süreci bir miktar hızlandırılıp kısaltılabilecektir. Bu kabiliyet envanterdeki emektar AB206L Temel Eğitim helikopterlerinde de mevcut.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı (KKK) için 90’lı yılların başında 52 adetlik bir Eğitim Helikopteri ihtiyacı saptanmasına karşın Milli Savunma Bakanlığı (MSB)’nca ilk etapta 20 adet helikopterin doğrudan alım yoluyla yurtdışından tedariki maksadıyla Temel Eğitim Helikopteri ihalesi açılmış ve yapılan ihale sonucunda 1993’te 20 adet AB-206L Long Ranger Temel Eğitim Helikopterinin Agusta (şimdi Leonardo) Firmasından tedariki kararlaştırılmıştı. Bu kapsamda 25 Şubat 1994’te firma ile MSB Dış Tedarik Daire Başkanlığı arasında 25 Şubat 1994 tarihinde ABD$19.36 Milyon (ABD$1.6 Milyon değerindeki yedek parça masrafları dahil) bütçeli bir kontrat imzalanmıştır. Kontrata göre gece görüş gözlüğü ile uyumlu kokpite, zorlu kış şartlarında uçuş kabiliyetine ve ilk 451bg kapasiteli Allison 250-C20R4 turboşaft motora sahip olacak helikopterlerden ilk 5’inin teslimatına Mayıs 1995’te başlanılması öngörülmüşse de teslimatlar, ancak Ocak 1996’da başlayabilmişti. Bu arada daha önce envantere giren 4 adet OH-58B Helikopteri de AB-206 standardına yükseltilerek eğitim görevleri için tahsis edilmiştir. Diğer yandan, Jandarma Genel Komutanlığı envanterinde yer alan 13 AB-206 Helikopteri de Kara Havacılık Komutanlığı’na transfer edilmiştir.

1.000bg kapasiteli P&W Canada ürünü PT6B-37A turboşaft motoru (2015 yılında TBO değeri 3.000 saatten 4.500 saate çıkarılmıştır) ile güçlendirilen AW119M Helikopterinin boş ağırlığı 1.483kg (3.269lb), azami kalkış ağırlığı ise dahili yükle 2.850kg (6.283lb) ve harici yükle birlikte 3.150kg (6.945lb)’dır. 12.92m uzunluğunda, 3.60m yüksekliğinde olan helikopter 1 veya 2 mürettebat ile 6 veya 7 yolcu taşıyabilmektedir. Azami seyir sürati 243km/s olan helikopterin rotor çapı ise 10.83m ve azami menzili 922km’dir. 3 ton sınıfı, tek motorlu AW119M/TAH-119 Helikopteri dahili yakıt (668kg) ile 5 saat 11dk havada kalabilmektedir.

Halen 40 farklı ülkede (en az 9’u savunma, anayurt güvenliği, emniyet güçleri ve eğitim maksatlı olarak seçmiştir) 100’ün üzerinde kullanıcının hizmetinde (Nisan 2022 itibarıyla 470 AW119 satışı yapılmıştır) görev yapan AW119 Helikopteri 3 ton sınıfı, tek motorlu (P&W PT6B-37A) bir hafif helikopter olup çift motorlu helikopterlerin sunduğu performansı (helikopterin elektrik, hidrolik ve stabilizasyon sistemleri çift motorlu helikopterlerdeki gibi yedekli olarak tasarlanmıştır), tek motorlu helikopterlerin ekonomik olma özelliği ile birleştiren ve dünyada VFR (Görerek Uçuş Kuralları, Garmin G10000NXi VFR sayısal kokpit) ve IFR (Aletli Uçuş Kuralları, Genesys Aerosystems IFR sayısal kokpit) aviyonik donanımına sahip ilk tek motorlu helikopter olarak lanse edilmektedir. 16 Temmuz 2019 tarihinde AW119’un dünyada IFR standartlarının tümünü karşılayan ilk tek motorlu helikopter olduğu FAA tarafından sertifiye edilmiştir. Gece Görüş Gözlüğü (GGG/NVG) ile uçuşa uyumlu her iki sayısal kokpit seçeneği de kullanıcıya 3 Boyutlu Sentetik Görüş Sistemi (3D Synthetic Vision System [SVS]), Sayısal Harita ve dünya çapında arazi ve engel veri tabanı ile birlikte Helikopter Arazi Farkındalık Sistemi (Helicopter Terrain Awareness System [HTAWS]) gibi kabiliyetler sunmaktadır.

AW119’un askeri versiyonu AW119M, eğitim versiyonu ise TAH-119 olarak sınıflandırılmış olup Ocak 2020’de ABD Deniz Kuvvetleri’nin Gelişmiş Helikopter Eğitim Sistemi (AHTS) Programı kapsamında envanterdeki 115 TH-57B/C Sea Rangers (Bell 206) Helikopterleri ile değiştirilmek üzere seçilmiştir. TAH-119, ABD Deniz Kuvvetleri hizmetinde TH-73A adı ile hizmet vermektedir. ABD Deniz Kuvvetleri için ilk aşamada ABD$176.5 Milyon bedel ile 32 TH-73A Eğitim Helikopteri sipariş edilmiştir. Partiler halinde tedarik edilecek 130 TH-73A’nın (Nisan 2022 itibarıyla 104 helikopter siparişi kesinleşmişti) toplam maliyeti ise ABD$648.1 Milyon olarak hesaplanmıştır. Leonardo’nun AgustaWestland Philadelphia Corp. şirketinin Philadelphia (Pennsylvania eyaletinde)’daki üretim tesislerinde üretilen ve teslimatlarına 2020 yılında başlayan helikopterlerin teslimatının 2024 yılında tamamlanması planlanmıştır. İhalede TH-119, Bell Helicopters’in tek motorlu 407GXi ve Airbus Helicopters’in çift motorlu H135 modelleri ile yarışmıştı. ABD Deniz Kuvvetlerinden ilk 2 Öğretmen Pilot TH-73A eğitimine Haziran 2020’de başlamıştı.

AW119 aynı zamanda İsrail Hava Kuvvetleri hizmetinde de görev yapmakta. İsrail Hava Kuvvetleri 14 Şubat 2019’da envanterdeki emektar Bell 206 Saifan Eğitim helikopterlerinin yerini almak üzere 7 adet AW119M Helikopteri sipariş ettiğini duyurmuş, 22 Eylül 2020 tarihinde ise İsrail ve İtalyan Savunma Bakanları İsrail’in Spike ATGM ve eğitim simülatörü satışı karşılığında İtalya’dan ilave AW119M Helikopteri tedarik etmesini öngören bir anlaşmaya imza atmıştı. Anlaşmaya ilişkin basın bültenlerinde tedarik edilecek AW119M sayısına ilişkin bir rakam yer almazken İsrail’in daha önce 12 AW119M almayı kararlaştırdığı için ikinci paketin 5 helikopteri kapsadığı yönünde bir değerlendirme yapılmıştır. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) bahsi geçen ilk parti 7 AW119M Helikopteri ile 2 adet Tam Uçuş Simülatörü (TUS/FFS)’nün İsrail Savunma Bakanlığı adına Yabancı Askeri Satışlar (FMS) kanalıyla tedariki için Leonardo Firması (AgustaWestland Philadelphia Corp.’un Philadelphia’daki tesislerinde üretiliyorlar) ile Aralık 2019’da ABD$38.432 Milyon değerinde bir sözleşme imzalamıştır. 30 Eylül 2020’de tamamlanacağı açıklanan Sözleşme kapsamında ayrıca pilot ve bakım personeli eğitim hizmeti ile yedek parçalar, alet avadanlıklar, yer destek ekipmanları ve motor yedek parçaları tedarik edilmiştir. 20 Nisan 2022 tarihinde kamuoyu ile paylaşılan basın bültenine göre ise ABD Savunma Bakanlığı, İsrail Savunma Bakanlığı adına Leonardo ile ABD$29 Milyon değerinde yeni bir FMS (Yabancı Askeri Satışlar) anlaşması imzalamıştır. Yeni FMS anlaşması altında yine Leonardo’nun Philadelphia’daki eyaletindeki üretim tesislerinde üretileceği açıklanan AW119M Helikopterlerinin sayısına ilişkin bir bilgi paylaşılmamıştır. Ancak, bu yeni anlaşmanın daha önce tedarik kararı alınan ilave 5 AW119M Helikopterini kapsadığı böylece helikopter sayısının 12’ye ulaştığı değerlendirilmektedir.

İsrail basınına göre yeni inşa edilecek eğitim tesisleri ve diğer uçuş eğitim donanımlarının teslimatını da içeren 20 yıllık takvime sahip kapsamlı bir eğitim ve lojistik destek paketi (Leonardo sağlayacak) ile birlikte AW119M Helikopteri tedarik projesinin toplam maliyeti ABD$350 Milyona ulaşacaktır.  1984 yılından bugüne İsrail Hava Kuvvetleri (IAF) hizmetinde görev yapan ve emektar Bell 206 Long Ranger (Saifan) Helikopterlerinin yerini alacak AW119M Helikopterleri, İsrail Hava Kuvvetleri’nin Hatzerim Hava Üssü’nde konuşlu Uçuş Eğitim Okulu (FTS, Uçuş Akademisi) bünyesinde görev yapacaktır. IAF envanterindeki Bell 206 Long Ranger/OH-58B Helikopter sayısı açık kaynaklarda 19 olarak geçmektedir.