``Geride Kimseyi Bırakmadık`` Demenin Haklı Gururunu Yaşayan Jandarma Havacılık Başkanlığı, Kuruluşunun 55’inci Yılını Kutluyor!

55 yıllık tarihi boyunca “Kimseyi geride bırakmayacağız” anlayışını ilke edinen Jandarma Havacılık Başkanlığı, Türkiye’nin yüzölçümünün %93’üne, nüfusunun ise %30’una hizmet vermekte olan Jandarma Genel Komutanlığına, yasal mevzuat ile tevdi edilen görevlerinin icrasında sorumluluk bölgesinin özellikleri gereği ihtiyaç duyduğu havacılık desteğini zamanında, etkin ve kesintisiz olarak sağlamaktadır.

1968 yılında Diyarbakır’da az sayıda AB-206 Helikopterleri ile başlayan Jandarma Havacılığı, Jandarma Genel Komutanlığının zamanla giderek artan hava desteği ihtiyacını karşılayabilmek için ülke genelinde teşkilatlanmaya gitmesi ve teknolojinin sunduğu modern hava araçlarını hizmete almasıyla günümüzde aralarında T129B ATAK Taarruz ve Taktik Keşif Helikopteri, T-70, S-70i, S-70A-17/28, AB-205 (UH-1) ve Mi-17-1V Genel Maksat Helikopterleri, AutoGyro Cavalon Cayrokopter, King Air B-350 JİKU (Jandarma İnsanlı Keşif Uçağı) ve Citation C680 Sovereign Komuta Kontrol Uçağı gibi 70’in üzerinde sabit ve döner kanatlı insanlı hava aracı ile BAYRAKTAR TB2 ve ANKA-S gibi 20’yi aşkın Taktik ve Operatif Sınıf Silahlı İnsansız Hava Aracı (SİHA)”ndan oluşan önemli bir hava gücüne ulaşmıştır. Kurulduğu Ağustos 1968’den 2023 Temmuz ayına kadar insanlı hava araçları ile 500,000 saatin üzerinde uçuş gerçekleştiren Jandarma Havacılık Başkanlığı, insanlı hava araçları ile yılda ortalama 20,000 saat uçuş icra ederken, 2017 yılından Temmuz 2023’e kadar toplam uçuş saati yaklaşık 170,000 saate ulaşan Jandarma İHA Komutanlığı ise Taktik ve Operatif Sınıf SİHA’lar ile de yılda 35,000 saatin üzerinde uçuş icra etmektedir. Sayısı 3,500’ü geçen farklı kabiliyetlerdeki drone’larla gerçekleştirilen toplam uçuş süresi ise 450,000 saati bulmuştur. Risk ve tehditlerin sürekli değiştiği günümüz güvenlik ortamında bütün görevlerde gösterdiği üstün gayret ve elde ettiği başarılarla milletimizin güven ve takdirini kazanan Jandarma Havacılık Başkanlığı, önümüzdeki 4 yılda, envanterindeki hava araçlarının sayısını 50% artırmayı, Pilot sayısını 450’ye, Teknisyenlerin sayısını ise 512’ye çıkarmayı hedeflemektedir.

Gerek 12 ve 17 Temmuz günlerinde Güvercinlik, Ankara’da konuşlu Şehit Orgeneral Eşref BİTLİS Kışlasında yer alan Jandarma Havacılık Başkanlığı yerleşkesinde yaptığım tesis turu sırasında edindiğim bilgi ve izlenimler, gerekse Jandarma Genel Komutanlığının Faaliyet Raporları gibi açık kaynaklardan ve haber arşivimdeki bilgilerimden derlediğim bu kapsamlı makalede ilk olarak Jandarma Havacılık Başkanlığının kahramanlık, fedakarlık ve cesaret örnekleriyle dolu tarihçesine kısaca bir göz atacak, ardından sırasıyla önce Jandarma Havacılık Birliklerince kullanılan dikkat çeken teknolojik kabiliyetlere değinecek sonrasında ise Jandarma Havacılığının kalbini oluşturan üstün niteliklere sahip Pilot ve Teknisyenlerin eğitim faaliyetlerinde kullanılan milli imkanlarla geliştirilip üretilen simülatör sistemlerini size tanıtacağım. Devamında, Orman Yangınları ile Mücadele Görevleri sırasında çıkarılan dersler ışığında Mi-17-1V Genel Maksat Helikopterleri üzerinde gerçekleştirilen ve bir kısmı hala devam eden iyileştirme çalışmalarına bir göz atacak ve Türkiye’nin teröristle mücadele harekâtında elde ettiği başarıda büyük pay sahibi olan Jandarma İHA Komutanlığı gezisi izlenimlerimi sizlerle paylaşacağım. Makalemi sürekli değişen ve gelişen havacılık ve savunma teknolojileri takip ederek, bunlara paralel olarak bütçe imkânları dâhilinde yeni insanlı ve insansız hava aracı ve sistemlerini tedarik eden, envanterdeki hava araçlarının ise güncel ihtiyaçlara uygun olarak revizyonları ile modernizasyonlarını yaptıran Jandarma Havacılık Başkanlığının çalışmaları devam eden; T129B ATAK Helikopteri, T-70 Genel Maksat Helikopteri, T625 GÖKBEY Hafif Genel Maksat Helikopteri, AutoGyro Cavalon Cayrokopter, HÜRKUŞ-C Yeni Nesil Hafif Saldırı/Keşif Uçağı ve İrtibat ve Genel Maksat Uçağı Projelerine ilişkin bilgi sunumu ile sonlandıracağım.

Tarihçe

Kuruluş tarihi 14 Haziran 1839 olan Jandarma Genel Komutanlığı, emniyet ve asayiş ile kamu düzeninin korunmasını sağlayan ve diğer kanunların verdiği görevleri yerine getiren genel kolluk kuvveti olup, 2016 yılında 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile İçişleri Bakanlığına bağlanmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Jandarması, sorumluluk bölgesinin özellikleri gereği güçlü bir hava desteğine ihtiyaç duymuş ve bu ihtiyaç doğrultusunda özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Jandarma Birliklerinin havacılık desteğini sağlamak maksadıyla, ilk havacılık birliğini envantere yeni giren AB-206 Helikopterleri ile 1968 yılında Diyarbakır’da, Doğu Jandarma Bölge Komutanlığı kuruluşunda “Hafif Helikopter Bölüğü” ismi altında teşkil etmiştir. 28 Nisan 1969’da Diyarbakır Jandarma Bölge Komutanlığı kuruluşuna alınan “Hafif Helikopter Bölüğü”, 1970 yılında 7’inci Kolordu Komutanlığı Galip Deniz Kışlasına taşınmıştır. Orta ve Batı Anadolu Bölgesindeki Jandarma Birliklerinin havacılık desteğini sağlamak, emniyet-asayiş, arama-kurtarma, kurye ve irtibat hizmetlerinde kullanılmak üzere; 25 Ağustos 1970 tarihinde Güvercinlik’te Destek Kıtalar Komutanlığı bünyesinde 1’inci Jandarma Helikopter Bölüğü kurulmuştur.

Jandarma Genel Komutanlığı Kuvvet Hedefleri Planı çerçevesinde İtalya’dan 28 adet muhtelif tip helikopterin tedarikine yönelik olarak imzalanan anlaşma kapsamında 10 adet AB-205 ve 2 adet AB-206 Helikopteri tedarik işlemlerinin tamamlanmasını müteakip 1974-1977 yılları arasında 1’inci Jandarma Helikopter Bölüğü envanterine girmiştir. 

1974 yılında Jandarma Havacılık Birlikleri ile Jandarma Komando Birlikleri Kıbrıs Barış Harekatı’na katılmış ve Harekât kapsamında adaya varan ilk Birlikler olarak Kıbrıs Türkü’nün bağımsızlık mücadelesinde ön saflarda yerini almıştır. 1974 yılından sonra Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)’ne ilk kez bir tatbikat kapsamında 2022 yılında giden Jandarma Havacılar, bu özel anı Beşparmak Dağları üzerindeki KKTC Bayrağının önünde mavi, kırmızı ve beyaz renklerine boyalı yeni S-70i Helikopterleri ile çektirdikleri fotoğrafla ölümsüzleştirdiler.

Zamanla artan hava aracı sayısına uygun olarak artan bakım ve ikmal hizmetlerinin daha etkin bir biçimde yürütülebilmesi için 27 Şubat 1976 tarihinde kurulan Jandarma Uçak ve Helikopter Bakım İkmal Bölüğü, 7 Mart 1977 tarihinde Güvercinlik’te inşa edilen Hangar Binasında faaliyete geçmiştir. Bu hangar halihazırda AutoGyro Cavalon Cayrokopterler ile AB-205 (UH-1H) Helikopterlerinin bakım ve ikmal faaliyetlerinde kullanılıyor.

Kaçak haşhaş ekim sahalarının havadan kontrolü maksadıyla Amerikan Uyuşturucu ile Mücadele Teşkilatı tarafından verilen 3 adet tek motorlu uçak ile  1’inci Jandarma Helikopter Bölüğü bünyesinde  Narkotik Hava Timi kurulmuştur.  Birleşmiş Milletler yardım projesi kapsamında 1977 yılında bir adet çift motorlu Rockwell 690A Aero Commander fotoğraf çekim uçağı ile bir adet Cessna F182P Skylane ve bir adet Pipper PA-32  keşif gözetleme uçakları ve 2 adet foto banyo ve analiz laboratuarı ile takviye edilerek daha etkin bir görev icra etmeye başlayan  Narkotik Hava Timi, 9 Mayıs 1978 tarihinde Jandarma Narkotik Hava Bölüğü adı ile doğrudan Jandarma Genel Komutanlığına bağlanmıştır.

Bu arada “Hafif Helikopter Bölüğü”, 1 Mart 1979’da Jandarma Hava Tabur Komutanlığına dönüştürülerek, Jandarma Genel Komutanlığına bağlanmış, 1990 yılında ise Hava Grup Komutanlığı olarak yeniden teşkilatlandırılmış ve Jandarma Asayiş Komutanlığı’nın harekât komutasına verilmiştir. Jandarma Genel Komutanlığına bağlı havacılık üniteleri personel, malzeme, kadro ve mevcutları muhafaza edilip bir emir komuta altında birleştirilerek yine 1 Mart 1979 tarihinde Güvercinlik’te Jandarma Hava Grup Komutanlığı kurulmuştur.

Jandarma Havacılık İkmal ve Bakım Komutanlığı 1 Kasım 1985 tarihinde Jandarma Lojistik Komutanlığına bağlanmış, 13 Şubat 1987’de ise Hava Grup Komutanlığına bağlı bir birlik haline getirilmiştir. 1987 yılına kadar Harekât Başkanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren Havacılık Şube Müdürlüğü ise bu tarihten sonra müstakil bir şube haline getirilmiş ve Kurmay Başkanlığına bağlanmıştır. 9 Kasım 1988 tarihinde tekrar teşkilatlandırılan Jandarma Havacılık İkmal ve Bakım Komutanlığının yeni adı Jandarma Hava Bakım Komutanlığı olmuştur.

Bu arada acil ihtiyaç kapsamında 1988 yılında imzalanan 40 Milyon Dolar değerindeki sözleşme ile Amerikan Sikorsky Firmasına sipariş edilen 6 Sikorsky S-70A-17 Helikopter 1988 yılı sonlarında gemiyle İzmir Limanı’na getirildi. 1,700 bg kapasiteli T700-701A motorları ile güçlendirilen 701333 seri numaralı ilk S-70A-17 Black Hawk Helikopterlerinin hizmete giriş töreni 1 Ocak 1989’da yapılmış ve helikopterlerin tamamı 30 Ocak 1989 itibarıyla envantere girmiştir. Jandarma Havacılık, bu teslimat ile ülkemizdeki ilk S-70A Black Hawk kullanıcısı olmuştur. Daha sonra siparişi verilen 1.900 shp kapasiteli T700-701C motorları ile güçlendirilen S-70A-28 helikopterlerinden sonuncusu ise 21 Temmuz 1994 tarihinde hizmete girmiştir..

Yurt sathına yayılma çalışmaları kapsamında Jandarma Havacılık Birliklerinin daha etkin bir şekilde hizmet verebilmesi için Havacılık Şube Müdürlüğü, 1 Temmuz 1993 tarihinde Havacılık Daire Başkanlığına dönüştürülmüştür. Artan terör olaylarına daha kısa sürede müdahale etmek maksadıyla, 1993 yılında Van Jandarma Filo Komutanlığı kurulmuştur. Rusya Federasyonu’nun Eximbank kredi borçları karşılığı olarak Tataristan’da yerleşik Rus Kazan Firması ile Kasım 1993’de imzalanan 65 Milyon Dolar değerindeki kontrat altında sipariş edilen ikisi Ambulans (Mi-17-1VA), ikisi Silahlı ve 15’i Genel Maksat konfigürasyonundaki 19 Mi-17-1V/1VA Helikopterinden ilk parti 6 adedi Mart 1995’te, diğerleri ise 1995 Haziran ayı içinde Türkiye’ye ulaştırılmıştır. Ancak, Türkiye’ye uçurularak getirilen helikopterlerin bir bölümünde görülen teknik sorunlar nedeniyle helikopterlerin Nihai Kabul süreci uzamış ve helikopterler ancak 13 Mart 1996 tarihinden itibaren envantere girmeye başlamıştır. Mi-17 Helikopterlerinden biri 1 Ekim 2003 tarihinde kurye görevi icra ederken Hakkari Dağ ve Komando Tugay Komutanlığı Helikopter Pistine sert iniş yapmış ve çarpma esnasında helikopterin yakıt deposu delinmesi nedeniyle çıkan yangın sonucu helikopter tamamen yanarak hizmet dışı kalmıştır.

Jandarma Havacılık Birliklerinin tek elden sevk ve idaresini sağlamak maksadıyla, 25 Mayıs 2000 tarihinde Jandarma Havacılık Komutanlığı teşkil edilmiştir. Emniyet, asayiş, turizm ve halka yardım faaliyetleri kapsamında, Batı Bölgesindeki Jandarma Birliklerinin helikopter ihtiyacını karşılamak maksadıyla 2003 yılında Aydın Jandarma Filo Komutanlığı kurulmuştur. J.Gn.K.lığının ihtiyaç duyduğu pilot ve helikopter teknisyenlerinin yetiştirilmesi maksadıyla Jandarma Havacılık Öğretim Başkanlığının kadroları tadil edilerek Genelkurmay Başkanlığının 31 Mayıs 2013 tarihli onayı ile Jandarma Havacılık Okul Komutanlığı kurulmuştur.

Jandarma Genel Komutanlığının 4 Ağustos 2016 tarihli onayı ile Jandarma Havacılık Komutanlığı lağvedilerek Jandarma Havacılık Birlikleri önce Havacılık Daire Başkanlığı bünyesinde toplanmış, 20 Şubat 2018 tarihli onayı ile ise Havacılık Daire Başkanlığı reorganize edilerek Jandarma Havacılık Başkanlığı kurulmuştur. Havadan keşif, gözetleme ve terörle mücadelede hedeflerin etkisiz hale getirilmesine yönelik İnsansız Hava Araçları ile icra edilen faaliyetler için 3 Mayıs 2021 tarihinde Havacılık Başkanlığına bağlı olarak Jandarma İHA Komutanlığı teşkil edilmiştir.

Jandarma Havacılık Birliklerinde Kullanılan Özgün Teknolojiler 

Jandarma Havacılık Başkanlığı Pilotlar, Görev Komutanları, Teknisyenler ve Faydalı Yük Operatörlerinin görevlerini kolaylaştırmak ve icra ettikleri görevlerdeki etkinliklerini artırmak maksadıyla bir kısmı kendi Ar-Ge çalışmalarının ürünü, bir kısmı ise yerli firma ve kurumlara tanımladığı isterler çerçevesinde özel olarak üretilmiş birçok modern ve özgün teknoloji ürünü yazılım ve donanımı kullanmaktadır.

Uzman Personel tarafından 7/24 esasına göre nöbet tutulan Harekât Merkezinde görme fırsatı bulduğum Görev Planlama Yer İstasyonu (GPYİ, Mission Planning Ground Station/MPGS) yazılımı bunlardan birisiydi. ASELSAN tarafından geliştirilen ve personel tarafından “efsanevi bir yazılım” olarak tanımlanan GPYİ yazılımı Pilotlara uçuşa çıkmadan hazırladıkları;uçacakları ve hangi rotayı izleyecekleri gibi bilgileri içeren görev planlamasını elektronik ortamda otomatik olarak yapabilme imkânı tanıyor. Daha önce kağıt üzerinde cetvelle çizilerek hazırlanan uçuş rotası ve uçuş süresi hesaplamasını artık bilgisayar otomatik olarak hesaplıyor. Bütün havacılık veri tabanının ve Türkiye’nin bütün haritalarının yüklü olduğu GPYİ’de görev bölgesindeki karakollar dahi işaretli. Pilotlar, GPYİ’de hazırladıkları görev planlama çalışmasını daha sonra flash disk ile uçuş yapacakları helikoptere aktarabiliyorlar. 

TÜBİTAK BİLGEM tarafından geliştirilen ve helikoptere entegre bir uydu telefonu, GSM ve takip cihazından oluşan Helikopter Takip Sistemi (HeliTR) Pilotlara, helikopterin görev bilgisayarı üzerinden uydu ve GSM ile konuşabilme imkanı tanımakta. HeliTR, ihtiyaç duyulan bölgede çekip çekmemelerine bağlı olarak GSM şebekesi veya uydu üzerinden konum bilgisi gönderme özelliğine sahip. Kriptolama sistemine sahip olacak sistemin geliştirme ve helikopterlere entegrasyon çalışmaları devam etmekte.  

Jandarma Genel Komutanlığınca geliştirilmiş, tanımlı tabletler üzerine korumalı görüntü aktarım özelliğine sahip bir sistem olan İHA Görüntülerini Mobil Cihazlara Aktarma Sistemi (KUZGUN) halen sahada aktif şekilde kullanılmaktadır. Jandarma Genel Komutanlığı 2022 Yılı Faaliyet Raporu’na göre KUZGUN, Teröristle Mücadele Harekâtı (TMH), asayiş olayları ve doğal afetlerle mücadelede İHA’larca elde edilen görüntülerin tablet ve bilgisayar üzerinden anlık olarak izlenmesini sağlamakta olup bu sayede Komando Tabur Komutanlıkları sorumluluk sahalarına giren İHA'ların aktardığı görüntüleri anlık olarak izleyebilmektedir. 

Jandarma Havacılık Başkanlığının Eğitime Bakışı ve Simülatörlerin Önemi

Tecrübesiz pilotun, tecrübeli pilotla 3-4 yıldır beraber uçarak yetişmesi kültürünün uygulandığı Jandarma Havacılığı, geçmişte teröristle mücadelenin yoğun olduğu dönemde elindeki uçucu personelden daha fazla yararlanabilmek, bazı durumlarda personel tasarrufu sağlamak, ve envanterindeki uçuşa hazır hava araçlarını daha etkin kullanabilmek için genel maksat helikopteri pilotlarına B-350 JİKU, T129B ATAK Helikopteri pilotlarına ise Sikorsky veya Mi-17 Helikopterlerini kullanabilecek şekilde eğitim verilmiş.

Kıdemli Birinci Pilotlar arasında AB-205, Sikorsky ve Mi-17 Genel Maksat Helikopterleri ile B-350 Uçağını kullanabilen pilotlar da bulunuyor. Teknisyen bakımından personel sayısının artmasıyla birlikte artık tiplere göre ihtisaslaşmayı arttıran eğitim çalışmasına başlanılmış. Pilotlar; Helikopter Pilotu ve Uçak Pilotu şeklinde ayrılmış. Helikopter Pilotlarında da kendi içinde Genel Maksat ve ATAK Pilotu şeklinde bir ayrıma gidilmiş. Jandarma İHA Komutanlığı da benzer şekilde elindeki pilotlardan daha fazla yararlanabilmek ve envanterindeki uçuşa hazır İHA’ları daha etkin kullanabilmek için ANKA ve TB2 İHA Pilotlarına aynı eğitimi veriyor ardından onları Fark Eğitiminden geçiriyor. Böylelikle gerektiğinde ANKA İHA’yı uçuran pilot TB2’yi de uçurabiliyor. 

Bütün görevleri birer fırsat eğitimi gibi gören Jandarma Havacılar, mürettebat koordinasyonuna ve ekip uyumunu sağlamaya da büyük önem veriyor. 

Jandarma Havacılık Okulu’nda verilen ve 2 safhadan oluşan Helikopter Pilot Temel Kursunda Temel Eğitim Hava Aracı olarak AB-205 (UH-1) Helikopterleri kullanılıyor. AB-205’lerin tercih edilmesinde elde yetişmiş personelin ve yeterli miktarda yedek parça stoğunun olmasının büyük rolü var. Ancak, Jandarma Havacılık Başkanlığı döner kanatlı hava hava araçlarında görev yapacak uçucu personelin eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere yeni nesil eğitim helikopteri tedariki için de çalışmalarına başlanmış durumda.  

Jandarma Havacılık Okulunda milli imkânlarla geliştirilip üretilen UH-1H, Mi-17, S-70, B-350 JİKU (TUHAG Uzay ve Havacılık Firması ile işbirliği yapıldı) Uçuş Eğitim Simülatörleri ile Personel Aday Seçme Sistemi (PASS) kullanılmakta. Cem DOĞUT ile birlikte gerçekleştirdiğimiz Havacılık Okul Komutanlığı ziyaretimiz sırasında bu simülatörü yerinde görme hatta bir kısmı ile uçuş tecrübesi yaşama fırsatı bulduk.

UH-1 Uçuş Eğitim Simülatöründe yaklaşık 7km civarında kablo kullanılmış. Farklı meteorolojik şartların canlandırılabildiği Simülatörün kabini eğitimlerde kullanılan hizmet dışı bırakılmış bir UH-1H helikopterden sökülürken, kokpiti ise gerçek bir helikopterin sökülen kokpitinden kalıp alınması yolu ile Sincan Organize Sanayide bir firmaya yaptırılmış.

Pilot ve Seyrüsefer Subayı Kurslarında kokpit içi uygulama eğitimlerinin daha etkin, verimli ve düşük maliyetli yapılması maksadıyla birlik imkânları kullanılarak geliştirilen ve 2018 yılında kullanılmaya başlanılan Mi-17 Uçuş Eğitim Simülatörünün gövdesi daha önce Mi-17 Helikopteri Tedarik Projesi kapsamında satın alınıp depoya konulan yedek burun kısmı kullanılarak imal edilmiş. Uzun süre depoda duran Mi-17 burun kısmı boyandıktan sonra Mi-17 Uçuş Simülatörünün gövdesi olarak kullanılmış. Simülatörde kullanılan Projeksiyon Sistemi ise üç projeksiyon görüntüsünü birleştirerek tek görüntüye çeviren yerli bir firmaya yaptırılmış. Simülatörlerde daha önce yaşanmış kaza kırım olayları da dahil olmak üzere gerçek şartlar simüle ediliyor ve kursiyerlere gerçeğe yakın bir uçuş eğitimi sunuluyor. Jandarma Genel Komutanlığı 2022 Yılı Faaliyet Raporu’na göre Mi-17 Helikopteri Eğitim Simülatörü ile 2022 yılı sonu itibariyle 5,270 saat eğitim uçuşu gerçekleştirilmiştir.

Uçuş Eğitim Simülatörleri ile uçuş eğitimlerinin yanı sıra uçuş esnasında yapılamayan acil durum eğitimlerinin, kaza kırım riski bulunmaksızın her türlü meteorolojik şartlarda yapılması sağlanarak uçuş emniyeti artırılmıştır. Simülatörde ileride göreve gidecek kursiyer Teğmene gerçek görev koordinatı giriliyor ve gerçek senaryolar çalıştırılıyor. Kursiyerler uçuş simülatöründe ‘switchology’ olarak anılan kokpitteki hangi düğmeye hangi durumda nasıl gideceğini, nasıl basacağını öğreniyor ve düğmelere aşina oluyor. Görev bölgesine gittiğinde de zaten kendisine aynı şeyler yaptırıldığından Uçuş Eğitim Simülatörleri, kursiyer Teğmenlerin eğitiminde çok çok faydalı oluyor. 

Aslında Pilot Adayı Seçme Sistemi olarak geliştirilen Personel Aday Seçme Sistemi (PASS), J.Gn.K.lığının emri ile bütün Jandarma personeli ile işe yeni gireceklerin bu sistemde teste tabi tutulmasının kararlaştırılması üzerine artık pilotluk dışındaki diğer branşlardaki Jandarma personeli ile yeni işe gireceklerin psikomotor testinde de kullanılıyor. Sistemin başarılı bulunması üzerine Jandarma Havacılık Başkanlığı dışında İçişleri Bakanlığı bağlısı Emniyet Havacılık ve Sahil Güvenlik Komutanlığının tüm uçucu personeli de yine PASS testinden geçirilmekte. 2019 yılında hizmete giren PASS ile bugüne kadar 4,000’i aşkın personel teste tabi tutulmuştur. Bunların arasında uçucu personel dışında İHA personeli ve JÖAK personeli gibi farklı branşlardan personel de yer alıyor.

PASS kabini içinde; görsel ve işitsel hafıza, matematiksel hafıza, psikomotor, kumanda yetenekleri, joystick kullanma ve duyu organlarına aynı anda gelen verilere tepki süresini ölçme gibi farklı testleri içeren 7 ayrı test modülü bulunuyor. Teste tabi tutulan adayın bu 7 modülün her birinden geçmesi gerekiyor. Bir adayın testleri geçmesi yaklaşık 45 dk sürüyor. PASS testi için minimum süre 40 dk azami süre ise 60 dk olarak belirlenmiş. Ülkemizde ve dünyada kullanımda olan benzer sistemler incelendikten sonra geliştirilen Personel Aday Seçme Sistemi üzerinde yerli imkanlarla hazırlanan bir yazılım programı koşmakta, Sistemde kullanılan Havacılık Başkanlığı tarafından tasarlanan donanım (kabin ve ekran gibi) da yine OSTİM’de ürettirilmiş. Edindiğim bilgiye göre dışarıda bu tip bir test için Jandarma Genel Komutanlığı Havacılık Başkanlığı bütçesinden kişi başı 60-70 Dolar ödeniyorken, PASS kullanıma girdikten sonra ilk 150 personelin testinin yapılmasını müteakip kendisini amorti etmiştir. Adaylar PASS Sistemine hayatları boyunca sadece bir kez girebiliyor. Çünkü her aday Sisteme teste girerken kendi TC Kimlik Numarasını girmekte ve numara bir kez girildikten sonra veri tabanına müdahale edilerek değiştirmenin veya ikinci kez sınava girmenin imkânı yok. Bu sayede hem liyakat ön plana çıkarılmış oluyor, hem de Personel Aday Seçme Sisteminin objektifliği korunmuş oluyor. Personel Seçim sürecinde yüzdelik pay içerisinde en yüksek pay %30 ile PASS’ın. Akademik Başarının %25, İngilizcenin %15 ve Mülakatın yine %15 payı var. Jandarma Havacılık Okulu aynı zamanda PASS’ın pilot ve personel seçiminde gösterdiği başarının ölçülmesiyle ilgili olarak Lisans Üstü düzeyinde bir tez çalışması yapmayı da planlıyor.

Orman Yangınları ile Mücadele Görevleri, Çıkarılan Dersler ve Mi-17 Modernizasyonu

Jandarma Havacılık uzun yıllardır kullandığı Mi-17 Helikopterlerinden oldukça memnun. Bir Mi-17 arıza yaptığı zaman onun yaptığı işi iki Sikorsky Helikopterinin anca yapabildiği belirtiliyor. Kabin iç hacmi oldukça büyük, hatta yüksek kabin yapısı sayesinde bir asker içinde rahatlıkla ayakta durabiliyor. Mesela Sikorskynin elektrikli güç destek cihazı (Ground Power Unit) Sikorsky Helikopterinin kabinine sığmazken Mi-17’lerde arka rampa açılıp kabine kolaylıkla yüklenebiliyor. T129B ATAK Helikopterinin palleri Mi-17 ile taşınabiliyor. Deprem zamanında Sikorsky ile 6-7 çadır taşıyabilirken, Mi-17 kabininde 25 adet çadır taşınabildiği görülmüş. 6 Şubat Kahramanmaraş Depremleri sonrasında hastaneler arası hasta/depremzede naklinde çok etkin görev yapmış Mi-17’ler.  Kaldırma kapasitesi oldukça yüksek (askıda 5 ton ağırlığında harici yük taşıma kabiliyetine sahip) olsa da, arka rüzgara ve yan rüzgara hassas olduğundan Mi-17 ile araziye inişlerde dikkatli olmak gerekiyor. 

Mi-17 Helikopter kokpitinde Helikopter Engel Tespit ve Uyarı Sistemi (HETS) tableti de bulunuyor. HETS, uçuş ekibinin görevini emniyetli şekilde yapmasını tehdit eden doğal ve yapay engelleri sesli ve görsel olarak önceden tespit ederek uyaran, pilotlara yeterli süre öncesinde önlem almasını sağlamak üzere kullanılan bilgisayar tabanlı yardımcı bir seyrüsefer sistemi. Kara Kuvvetleri helikopterlerinde Piri Reis Bilişim Teknolojileri tarafından geliştirilen yazılıma sahip HETS yer alırken Hava Kuvvetleri ve Jandarma Helikopterlerinde ASELSAN tarafından geliştirilen bir yazılım koşuyor. Pilotlar ASELSAN tarafından geliştirilen HETS’ten oldukça memnunlar, hatta birkaç kez hayat da kurtarmış. Mi-17 Helikopterlerine ASELSAN ürünü Milli Mod 5 IFF ile ASPİLSAN ürünü bataryalar takılmış. İlk tedarik maliyeti yüksek olsa da ASPİLSAN ürünü bataryalar orijinal bataryalara kıyasla çok daha yüksek performansa sahip olmaları sayesinde ödenen paranın hakkını fazlasıyla vermişler. Bu arada Jandarma Genel Komutanlığı 2022 Yılı Faaliyet Raporu’na göre Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile koordineli olarak THK Teknik A.Ş. Ana Yükleniciliğinde yürütülmekte olan Mi-17 Helikopterlerinin Depo Seviyesi Bakım Projesi-II kapsamında 16 adet helikopterin işlemleri tamamlanmıştır. Bakım işlemlerinin 2023 yılında tamamlanması planlanmaktadır. 

Temmuz 2021’de Marmaris’te yaşanan büyük orman yangınında çıkarılan dersler ışığında Mi-17 Helikopterleri üzerinde başta Gece Görüş Gözlüğü (GGG) ile Uçuş kabiliyeti için olmak üzere birlik imkânları kullanılarak bir dizi modifikasyon ve iyileştirme yapılıyor. Temmuz 2021 Marmaris Yangını sırasında GGG kullanarak gece şartlarında yangına müdahale için arayış içine giren Jandarma Havacılar bu kapsamda örneğin o sırada bölgede Mi-8 MTV-1 Helikopterleri ile geçe uçuşu yapan yabancı ekip ile birlikte uçmuş ve nasıl yaptıklarını incelemiş. Helikopterde kullanılan GGG’lerin kendilerinin Sikorsky Helikopterlerinde kullandıkları GGG’lerden daha eski nesil olduğunu fark eden Jandarma Havacılar, kokpit içi aydınlatmada gece şartlarında GGG ile uçuş için gerekli iyileştirmelerin yapılması durumunda kendilerinin de sahip oldukları tecrübe ve modern GGG’leri ile bunu yapabilecekleri sonucuna varmış ve bunun üzerine Jandarma Havacılık Başkanı Tümg. Ali DOĞAN’ın koordinasyonunda süratle Mi-17 Helikopterlerine GGG ile Uçuş Kabiliyeti Kazandırılması Projesi başlatılmıştır. Bu kapsamda Mi-17 Helikopterinde orjinalde mavi renk olan kokpit GGG ile uyumlu olsun diye tamamen siyah renge boyanmakta ve kokpit aydınlatması baştan sona yenilenmekte. Buna ilave olarak orman yangınları ile mücadele görevleri sırasında edinilen tecrübe ışığında Mi-17 Helikopterlerine silecekler için su püskürtme sistemi kurulmakta, kabine ise bir adet karavan tipi mini buzdolabı yerleştirilmekte. Ayrıca, gece şartlarında Bambi Bucket (Su Kovası) ile su alırken pilotun sürüklenmeyi farkedebilmesi ve Bambi Bucket’in suya temasını algılayabilmesi maksadıyla suyu aydınlatsın diye helikopterlere güçlü projektörler takılmakta. Bu konuda Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü desteği ile Tekom Firmasıyla bir çalışma yürütülüyor. Diğer yandan, Mi-17 Helikopterleri için ilave kurtarma vinçleri tedarik edilerek vinç donanımlı Mi-17 sayısı artırılmakta.

Sikorsky Helikopterlerinde gövde altı yük kancasına 270 feet (82m) uzunluğundaki bir halatla bağlı olan Bambi Bucket (yangın söndürme kovası) bulunmakta. Mi-17 Helikopterinde ise harici yük kancası doğrudan transmisyona bağlı. Ayrıca kabin içinde bağlama noktasında bir tartı konulmuş böylece Teknisyen Bambi Bucket’a kaç ton su yüklendiğini kabin içinde görülebiliyor. 

Jandarma Havacılık Başkanlığı uçucu personeli için İçişleri Bakanlığı Uzaktan Eğitim Merkezi’nde orman yangınlarıyla mücadele görevine yönelik uzaktan eğitim videosu hazırlatmış ve yangın görevinde uçma ihtimali olan bütün Pilot ve Teknisyenler önce teorik eğitimi bu video üzerinden almış, yer derslerinin tamamlanmasını müteakip Ankara Gölbaşı’ndaki göllerden de faydalanılarak uçuş eğitimleri verilmiştir. Bu sayede Marmaris yangınlarına müdahale eden ilk giden ekip 1 gün gibi oldukça kısa sürede göreve hazır olmuştur. Ayrıca, GGG ile gece şartlarında uçuş ve harici yük harekatı eğitimi maksatlı olarak tüm genel maksat helikopteri pilotlarına ve birliklerde görev yapan Öğretmen Pilotlara Mi-17 İntibak Fark Eğitimi ile su atma eğitimi verilmiştir. 

Jandarma Havacılığı aslında gece görüş ve gece şartlarında GGG ile uçuş yeteneğine Kara Şahin (Black Hawk) Helikopterleri ile uzun yıllardır sahip. Örneğin, Jandarma Havacılık Birlikleri dünyada bir ilk olarak 1998 yılında Şırnak’ta Bestler Dereler Bölgesinde bir Taburun GGG ile indirilmesi harekâtını başarıyla icra etmişti. Ancak, aslında bir harici yük harekâtı olan orman yangınına gece şartlarında müdahale görevi GGG ile uçuşun genel karakteristiği ile çakışan bir özelliğe sahip. Çünkü pilotlar gövde altında 270 feet (82m) uzunluğundaki halata bağlı 2,5 ton ağırlığında ve helikopteri aşağıya doğru çeken bir harici yük (yangın söndürme kovası/Bambi Bucket) ile yoğun duman altında aydınlık bir ortama (ağaçların yoğun şekilde yanması nedeniyle) müdahale ediyor ve harici yükü boşalttıktan sonra helikopter birdenbire hafifliyor. Yangın bölgesine doğru uçuş anında o harici yükü bir yerlere takma riski gece şartlarında engeller gündüzdeki kadar detaylı görülemediği için çok çok daha fazla. Ortamda hem uçuşu ve görüşü zorlaştıran yoğun duman var, hem de GGG takan pilotun gözünü adeta körelten ateşin aydınlığı var. GGG içindeki tüpler vasıtasıyla kısıtlı ışık kuvvetini arttırarak gözümüze getiriyor. Bu sayede kısıtlı bir aydınlığı daha net ama 2 tonda görebiliyoruz. Normalde bir insanın görüş açısı 200 derece iken GGG’de bu 40 dereceye düşüyor. Gözlerimizle her şeyi 3 boyutlu görebilirken, GGG ile 2 boyutun içinden, gözlüğün içinden, bakmak zorunda kalıyoruz. Bu nedenle GGG ile gece şartlarında rutin uçuşlar bile oldukça stresliyken bir de yangın faktörü eklenince durum çok daha zorlaşıyor. GGG ile uçuş kabiliyeti kazandırılan Mi-17 Helikopterleri ile ilk defa 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan Kahramanmaraş Depremleri sonrasında gece şartlarında icra edilen görev uçuşlarıyla hasta, yaralı ve personel tahliyesi de gerçekleştirilmiştir.

Orman Yangınları ile Mücadele Görevlerine katılan uçuş ekibinin uçuş esnasında yaşadığı problemler arasında kokpit sıcaklığının 55-65 santigrat dereceye çıkması ve havada yoğun duman ve kül olması nedeniyle motorlara temiz oksijen/hava gelmediği için helikopterin sahip olduğu motor gücünün tamamının kullanılamaması da yer alıyor. Bunun yanında, Mi-17’lerde kapıdan sarkıp, net ateşi görüp Bambi Bucket’ın en uygun noktada bırakılmasını sağlayan Teknisyenler de yoğun dumanın yol açtığı karbondioksitten etkilenebiliyorlar.

Jandarma Havacılık Başkanlığı aynı zamanda Orman Yangınlarıyla Mücadele Görevi maksatlı olarak Mi-17’lere kıyasla daha yüksek manevra kabiliyetine sahip Sikorsky Helikopterleri için de Avustralya’lı bir firma tarafından geliştirilen Helitak isimli helikopter altında taşınabilin su tanklarından tedarik etmek üzere bir çalışma yürütüyor. Bu kapsamda Orman Genel Müdürlüğü tarafından Jandarma Havacılık Başkanlığı için 4 tane monte kiti ile 2 tane Helitak su tankı tedarik edilecektir. Böylelikle 2 Helitak, gerekli kit ile donatılmış 4 Sikorsky Helikopteri arasında değiştirilebilecek. Helitak donanımlı Sikorsky Helikopterleri gece uçuşlarında Mi-17’lerin kısıtlandığı durumlarda aktif olarak görev yapacaklar.

Jandarma İHA Komutanlığı Gezisi İzlenimlerim

Yerdeki Mehmetçik için bir şeyler yapmak, onun Teröristle Mücadele’de etkinliğini ve bekasını daha da artırmak için adeta çırpınan Jandarma Havacılığı, bu kapsamda ihtiyaç duyulan yakın hava ateş desteğini zamanında ve etkin olarak sağlayabilmek maksadıyla millî ve yerli olarak üretilen Silahlı İHA’ları ve T129B ATAK Helikopterlerini tedarik ederek kendi filolarını kurmuştur.

Jandarma Havacılık Başkanlığı yerleşkesindeki gezimiz sırasında İHA Komutanlığı binası içindeki Görüntü İzleme Merkezi (GİM)’ni de görme fırsatı bulduk. İHA Komutanlığı’nda BAYRAKTAR TB2 SİHA’lar için simülatörlerler ve Yer Kontrol İstasyonları bulunmaktaydı. Bu sayede mesela Van’dan veya başka bir üsten kalkan bir İHA buradan devralınarak kontrol edilebiliyor. Karargah binasında ANKA-S İHA için hazırlanan simülatör odası ve YKİ’nin kurulum çalışmaları ziyaretimiz sırada devam etmekteydi. İHA ana üssünden kalktıktan sonra belirlenen irtifaya tırmanıyor ve istenildiğinde Ankara’daki YKİ tarafından devralınıyor.

İHA GİM’de ve Jandarma Harekât Merkezi’nde havada olan Jandarma İHA’ları anlık olarak takip edilebiliyordu. TB2 SİHA’lar ve ANKA’ların bir bölümü sadece LoS üzerinden kontrol edilebilirken ANKA-S’lerin SatCom üzerinden de kontrolü yapılmaktaydı.  

Jandarma İHA Komutanlığı genelde rutin planlamalarla uçuşlar gerçekleştiren HvKK’ndan farklı olarak, 24 esasına göre cari uçuşlar yani hedef/tehdit tespitine göre anlık reaksiyon gösterecek şekilde günlük uçuş planlamasını güncelleyebiliyor. Mesela biz oradayken Siirt'te bir görüntü alınması ve Diyarbakır'dan bir istihbarat bilgisi gelmesi üzerine uçuş süresi dolmakta olan bir İHA’ya inme ve onun yerine hemen yeni bir İHA’ya kalkma ve o bölgeye gitme emri verildi. O sırada farklı bölgelerde aynı anda 6 İHA uçmaktaydı, 4’ü ise kalkış için hazırlanıyordu. Gördüğüm kadarıyla Jandarma İHA, Hava ve Kara Kuvvetlerine göre gerek İHA kullanım konsepti, gerekse hava sahası kontrolü açısından çok farklı bir süreci işletiyor. Jandarma Genel Komutanlığının Türkiye’nin yüzölçümünün %93’üne, nüfusunun ise %30’una hizmet vermesi nedeniyle Jandarma İHA Komutanlığı TMH dışında da görevler icra edebiliyor. Mesela Aydın’dan kalkan İHA Muğla’ya gidip orada havadan göçmen kaçakçılığı ile mücadele görevinde destek verebiliyor bu kapsamda göçmenleri takip ederken Denizli’ye, ya da İzmir’e geçmesi gerekebiliyor. Bu görevin icrası sırasında sivil hava trafiğinde bir aksamaya yol açmamak için bölgedeki hava trafik kontrolörleri ile görüşmesi gibi paralelde birçok işi de yürütmesi gerekiyor. 

Kendi İHA Görev Komutanını, İHA Pilotunu, Teknisyenini ve Faydalı Yük Operatörünü eğiten Jandarma İHA’nın dikkat çeken en büyük farklılıklarından birisi de görev yapan İHA ekibinin tamamının kıta kaynaklı olması, yani daha önce sahada görev yapmış personelden oluşması. Mesela daha önce Jandarma Özel Harekatta, Jandarma Komando Birliklerinde çalışmış, İlçe Jandarma Komutanlığı, Karakol Komutanlığı yapmış Subay, Astsubay ve Uzman Erbaş personel var içlerinde. Dolayısıyla bu personel hem görev yapılan bölgeyi, hem de yerdeki personeli çok iyi tanıyor. Bu sayede bazen çok alakasız bir noktadan görüntü alınarak hedef tespiti ve imhası mümkün olabiliyor. Daha önce sahada gözüyle gördüğü bir bölgede İHA ile uçmak ve yerde hedef bulmak kolay ama ilk kez gidilen bir bölgede uçuş yapmak ve hedef aramak daha zor. Çünkü kameradan baktığınızda iki boyutlu bir görüntü elde ediyorsunuz ama daha önce oralarda yürümüş bir Faydalı Yük Operatörü bakınca durumsal farkındalığı daha yüksek oluyor, tehdidin nerede saklanabileceğini dolayısıyla nereye bakması gerektiğini daha iyi biliyor. Personel teröristi bulmak, yerdeki arkadaşlarını koruma motivasyonu ile görevini daha büyük bir şevk ve özenle yapıyor.

Edindiğim bilgiye göre son iki ANKA-S siparişini Yeni Nesil ANKA İHA (kanat altında 4 harici yük istasyonu yer alacak) olarak teslim almaya hazırlanan Jandarma İHA Komutanlığı, ayrıca AKINCI ve AKSUNGUR gibi daha yüksek kapasiteli SİHA’larla da ilgileniyor.   

Jandarma Genel Komutanlığı 2022 Yılı Faaliyet Raporu’nda devam eden İHA çalışmaları ile ilgili olarak şu bilgilere yer verilmiştir:

“Jandarma birliklerinin başta TMH olmak üzere emniyet ve asayiş görevlerini yürütürken ihtiyaç duyacakları yakın/uzak hava keşif ve gözetleme ihtiyacının karşılanması maksadıyla yürütülen Hava Platformlarından Elde Edilen Görüntülerin İstihbarat Maksatlı Kullanılması ve İHA Sisteminin Tesisi Projesi kapsamında 2022 yılında; 

• İHA Sistemleri, alt bileşenleri tedarik edilmiş (Yer Kontrol İstasyonu, Yer Veri Terminali vb.),

• İHA’ların karıştırma/köreltme ile aldatma etkilerine karşı görev etkinliğini artırmak maksadıyla İHA’lara revizyon yapılmış,

• Taktik İHA sistemlerinin hâlihazırda 150 km olan görüş hattı menzilinin 300 km’ye çıkarılması çalışmaları kapsamında Batıda konuşlu Yer Veri Terminallerinin (YVT) değişimi tamamlanmış, 

• Yer birliklerinin kendi arasındaki telsiz görüşmelerinde etkililik ve verimliliği artırmak maksadıyla Taktik İHA’lara Mini Röle Entegre edilmesine ilişkin sözleşme imzalanmış,

• Tim, Bölük vb. birliklerin operasyonel etkililiklerinin artırılması maksadıyla Mühimmat Bırakan Mini İHA ile Mini İHA-D serisi İHA’nın tedariki tamamlanmış, ve

• Komando Tabur ve Alayları ile İl Jandarma Komutanlıklarının daha uzak menzilli (50-80 km) ve orta irtifalı havadan keşif ve gözetleme ihtiyaçlarının karşılanması maksadıyla Dikey İniş Kalkışlı Küçük İHA (VTOL İHA) Projesi sözleşmesi kapsamında VTOL İHA tedariki planlanmıştır. 

Yeni Hava Aracı Tedarik Projelerinden Notlar

T129 ATAK Taarruz Helikopteri

Jandarma Genel Komutanlığının, yakın hava ateş desteğinin zamanında ve etkin olarak sağlanabilmesi amacıyla millî ve yerli olarak üretilen T129 ATAK helikopterlerinin tedariki için başlatılan Jandarma Genel Komutanlığı Taarruz Helikopteri Projesi kapsamında 13 adet T129 ATAK helikopteri teslim alınmış olup hali hazırda terörle mücadele harekâtında etkin olarak kullanılmaktadır. Envantere yeni giren yerli ATAK helikopterleri ile gücüne güç katan Jandarma Havacılık Birliklerine bakiye T129B Helikopteri teslimatlarının 2026 yılında tamamlanması planlanmıştır. Yeni ATAK’larda ASELFLIR R-410D FLIR faydalı yükünün kullanılması bekleniyor.

Normalde T129’larda mesaj göndermeye ve fotoğraf paylaşımına imkan tanıyan PRISM kabiliyetli IDM-501 Veri Modemi var. Ama Jandarma T129’larında IDM-501 modemi ve HF telsiz yer almıyor. Dolayısıyla biraz daha hafif. IDM-501’in PRISM video kanalına İHA'nın görüntü aktarım modemi bağlanmış. Böylelikle İHA yayın yaptığında T129 Helikopteri çok uzak mesafelerden İHA görüntüsünü alabilmektedir. Jandarma Havacılık bir adım daha ileri giderek data link ile ANKA ve BAYRAKTAR TB2 SİHA ile elde edilen görüntünün yanı sıra lazer ile işaretlenen hedef koordinatının doğrudan T129 ATAK Helikopter pilotunun hedef listesine düşmesi ve telemetri verilerinin alınması suretiyle İHA’ya ait uçuş bilgilerinin sayısal harita sistemi üzerinde gösterilmesine imkan tanıyacak bir yazılım entegrasyonu için çalışmaktadır. Jandarma Havacılar aynı zamanda Aselsan 9681 telsizleri üzerinden dost birlik ve hedef koordinatlarının otomatik görüntüleneceği çalışma yürütüyor.

T-70 Genel Maksat Helikopteri

Jandarma Havacılık Başkanlığı sözleşmesi 21 Şubat 2014 tarihinde imzalanan ve TUSAŞ Ana Yükleniciliğinde Sikorsky Firması ile yürütülen T-70 Türk Genel Maksat Helikopteri Programı (TGMHP) kapsamında ilk T-70 Genel Maksat Helikopterini (J-5001 kuyruk numaralı) 7 Aralık 2022 tarihinde envanterine almıştır. 33 helikopterlik paket ile T-70 TGMHP’nin en büyük alıcısı konumundaki Jandarma Havacılığı, Temmuz 2023 sonu itibarıyla tamamı dahili ilave yakıt deposu (helikopterin havada kalış süresini yaklaşık %50 oranında artırıyor) ve kurtarma vinci donanımlı 3 T-70 Genel Maksat Helikopterini envanterine katmıştır. Toplamda 109 T-70 Helikopterini kapsayan TGMHP altında üretim lisansı alınan 38 helikopterlik ilk pakette Jandarma Havacılık Başkanlığına toplamda 5 T-70 teslimatı yapılacak. Teslim alınan ilk T-70 Helikopteri 6 Şubat Kahramanmaraş Depremleri sonrasında havadan yardımın başladığı ilk gün 10 saat (6’sı gece, 4’ü gündüz şartlarında) olmak üzere toplamda 60 saat uçuş gerçekleştirmiştir. Jandarma Havacılık Başkanlığı envanterindeki T-70 ve S-70i Helikopterlerinde tam otopilot kabiliyeti mevcutken S-70A-17 ve A-28 serisi helikopterlerde ise otopilot özelliği yer almıyor. T-70’lerin hemen hemen yarıya yakınında elektrik tahrikli kurtarma vinci yer alacak.

OGM siparişinden Jandarma Havacılık Başkanlığına kaydırılan T-70’ler açık egzoz konfigürasyonuna sahip. Orman Konfigürasyonuna sahip helikopterlerde bu tip egzoz yer alıyor. T-70’lerin Orman Konfigürasyonu ve Ortak Konfigürasyon olmak üzere iki temel üretim konfigürasyonu var. TGMHP altında teslim edilecek 109 T-70’den 89’unun Ortak Konfigürasyon, 20’sinin ise Orman Konfigürasyonunda imal edilmesi planlanmıştı. Açık egzoz yapısı sayesinde T-70 Helikopteri daha yüksek irtifalarda yer tesiri dışında durarak hoverda vinç ile kazazede kurtarma görevi icra edebiliyor. Açık egzozda kızılötesi bastırma sistemi ve dolayısıyla baskılama olmadığı için hava doğrudan dışarı atıldığından güçte, takatta herhangi bir düşüş veya kayıp yaşanmıyor. O yüzden açık egzozlu Orman Konfigürasyonundaki T-70’lere taban zırhı, Chaff/Flare Lançeri ve HEWS gibi ilave ağırlığa yol açacak donanımların eklenmesi planlanmamış. 

Eski tip S-70’lerden farklı olarak T-70’lerde Sayısal Harita’ya entegre şekilde görev yapan Hava Trafik İkaz ve Çarpışmadan Kaçınma Sistemi (TCAS) bulunuyor. T-70’lere silecekler için su fışkırtma sistemi de konulmuş. Suyu sileceklere fışkırtmak için küçük bir motor konulmuş kokpite. Kokpitteki 4 Renkli Çok Maksatlı Ekran (MFD)’dan ortada olanlar dahili işlemci ile donatılmış süper akıllı bilgisayar yapısında iken baştaki iki MFD ise sadece gösterim maksatlı. S-70i’lerde 8 inç büyüklüğünde renkli MFD varken T-70’de ekranlar 10 inç büyüklüğünde. T-70’lerin kabininde ayrıca motorlu bir Aktif Titreşim Kontrol Sistemi yer alıyor. T-70’lerde geniş kordo hatlı kompozit paller kullanıldığından kaldırma kapasitesinde belli oranda artış sağlanmakta.

T-70 ve T625 GÖKBEY Helikopterlerinde ASELFLIR R-400D FLIR faydalı yükü kullanılacak. 

T625 GÖKBEY Hafif Genel Maksat Helikopteri

Türk Hafif Genel Maksat Helikopteri (TLUH) Tedarik Projesi kapsamında; Jandarma Havacılık Başkanlığı için 20 T625 GÖKBEY Hafif Genel Maksat Helikopteri tedariki planlanmıştır. TUSAŞ tarafından yerli ve millî imkânlarla tasarım ve üretim çalışmaları devam eden T625 GÖKBEY Helikopterinden ilk 3’ünün 2023 yılı sonuna kadar Jandarma Havacılık envanterine girmesi bekleniyor. ASELFLIR R-400D FLIR faydalı yükü ile donatılacak GÖKBEY’ler tam otopilot kabiliyetli olacak ve hepsinde kurtarma vinci yer alacak.

AutoGyro Cavalon Cayrokopter

Cayrokopter Tedarik Projesi kapsamında SSB ile Sky Olympos A.Ş. arasında 9 Ağustos 2022 tarihinde sözleşme imzalanmış ve ilk 3 Cayrokopter 2023 yılının ilk çeyreğinde envantere dahil edilmiştir. Otopilot donanımlı Cayrokopterler ile 2023 Temmuz sonu itibarıyla 1,000 saatin üzerinde uçuş gerçekleştirilmiştir.

Jandarma Havacılık Başkanlığı, envanterine yeni katılan Alman AutoGyro GmbH Firması ürünü AutoGyro Cavalon Cayrokopter hava araçları sayesinde, havadan trafik ve asayiş denetimi, göçmen kaçakçılığıyla mücadele ve doğal afetlerde hayatın normale döndürülmesi gibi görevleri daha maliyet etkin ve pratik şekilde yürütebilmektedir. Sikorsky helikopterinin trafik devriye uçuşu için saatlik yaklaşık maliyeti 3,500 Dolarken, Cayrokopterin saatlik bakım ve yakıt maliyeti 35 Dolar olarak hesaplanmıştır.

Döner kanatlı ve pervaneli bir hava aracı olan Cayrokopterde ileri hareket için arka tarafta bir motor ve pervane, dikey hareket (taşıma) için de üst kısımda motorsuz ve serbest dönen bir rotor yer almaktadır. Cayrokopterin kalkış yapabilmesi için ileri kısa bir süre ileri doğru hareket etmesi gerekmekte. Azami kalkış ağırlığı 560 kg olarak verilen AutoGyro Cavalon Cayrokopter’in havalanabilmesi için ileri doğru 200m hareket etmesi yeterli. Yerden kesildikten sonra Cayrokopter dikey olarak tırmanabiliyor.

Yan yana oturma düzenli AutoGyro Cavalon Cayrokopter kokpitinde pilot helikopterin aksine sağda oturuyor. Kuyruk numaraları 4 rakam yerine 3 rakamdan (J-101, J-102, J-103) oluşan Cayrokopterlerde kullanmak için Ukrayna ürünü kamera seçilmiş ancak görüntü stabilizasyonu yetersiz bulunduğundan kameralar geri gönderilmiş ve yerli bir firma olan LAPİS Firmasından temin edilmiş. Ayrıca orijinal konfigürasyonda olmamasına rağmen Jandarma Havacılık versiyonuna Gaz Kolu, siren ve bir tablet tutucu konulmuş. Burundaki kamera ile elde edilen görüntü arkada yer alan modemler vasıtasıyla bu tablete aktarılabiliyor ve yerdeki istasyon ile paylaşılabiliyor. AutoGyro Cavalon Cayrokopter kokpitinde ayrıca Garmin ürünü 2 tane dokunmatik ekran (Garmin G3X) var. Camdan havalandırma yeterli görüldüğü için klimaya ihtiyaç duyulmamış. Jandarma Havacılık Cayrokepterlerinde ayrıca standart modelden (100 bg kapasiteli Rotax 912 motoru bulunuyor) farklı olarak 141 bg’lik (104 kW) bir motor kullanılıyor. Firma tarafından üretilen ve bu yıl başlarında lansmanı yapılan yağ soğutmalı 141 bg kapasiteli Rotax 915iS motora sahip Cayrokopterin ilk resmi kullanıcısı Jandarma Havacılık Başkanlığı olmuş. Keza otopilot donanımlı ilk Cayrokopterler de Jandarma Havacılık Başkanlığının envanterine girenler. 100 litre kapasiteli yakıt tankı bulunan Cayrokopterin uçuş sırasında yük, sürat ve irtifaya bağlı olarak saatte 20-25 litre yakıt harcadığı belirtiliyor. Cayrokopter hava sıcaklığına ve yüke bağlı olarak 12,000 ft irtifaya tırmanabiliyor. Uçuş sırasında oldukça stabil olduğu belirtilen Cayrokopterlerin üzerinde transmisyon yok dolayısıyla bozulacak bir altsistemi yok. Oldukça yüksek bir göreve hazırlık oranı ile sürekli uçuyorlar. Cayrokopterler, rüzgar tarafından çevrilen ana rotorun yüksüz bırakılmaması için negatif G çekemiyor, tüm hareketlerin +G olması gerekiyor. Jandarma Havacılık Başkanlığı envanterinde halen 3 adet olan Cayrokopter sayısının bu yıl sonuna kadar ilave 5 hava aracı ile önce 8’e çıkarılması ilerleyen dönemde ise bu sayının 15’e ulaşması bekleniyor. Proje kapsamında ayrıca Cayrokopeterin karadan intikalinde kullanılan bir araç tedarik edilmiş. Mesela doğal afet yaşanan bir bölgeye hava kötü olduğunda havadan gidilemeyince Cayrokopter, taşıma aracı ile karadan o bölgeye yakın bir noktaya taşınabiliyor ve kısa bir alandan havalanarak olay bölgesine intikal edebiliyor.

HÜRKUŞ-C Yakın Hava Ateş Destek Uçağı Tedarik Projesi

Jandarma Genel Komutanlığı, yerli ve milli olarak geliştirilmesi planlanan HÜRJET Projesine destek olmak, Hv.K.K.lığınca sağlanan yakın hava desteği ihtiyacını kendi imkanları ile karşılayabilecek imkan ve kabiliyete kavuşmak, Teröristle Mücadele Harekâtı (TMH)’ndaki etkinliğini daha da arttırmak ve süratle ve etkin yakın hava ateş desteğini sağlayacak yeni hava platformu ihtiyacını karşılamak maksadıyla K.K.K’lığı ile birlikte HÜRKUŞ-C Yeni Nesil Hafif Saldırı/Keşif Uçağı Tedarik Projesini yakından takip etmektedir.

Jandarma Havacılar daha önce HÜRKUŞ’u 1,5 ay süreyle Van'da denemiş ve onunla kapsamlı eğitim uçuşları yapmıştı. Bu tecrübe ışığında Jandarma Havacılar HÜRKUŞ-C’lerde tam otopilot, buz önleme sistemi ve Silahçı için entegre bir nişangah sisteminin olmasını istemiş ayrıca aviyonik donanımında iyileştirme talep etmişti.

İrtibat ve Genel Maksat Uçağı Projesi

Jandarma Genel Komutanlığı, meteorolojik şartlardan etkilenmeksizin uzak mesafeler arasında kısa sürede büyük operasyon birliklerinin teçhizat ve malzemeleri ile beraber sevkinin sağlanması maksadıyla Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından Kara Kuvvetleri Komutanlığı (K.K.K) ve Emniyet Genel Müdürlüğü (E.G.M) ihtiyaçları için yürütülen İrtibat ve Genel Maksat Uçağı Tedariki Projesi’ne dâhil olmuştur. Jandarma Havacılık Başkanlığı için 2+1 uçağın tedarikinin hedeflendiği Projenin kaynağı millî bütçe olarak planlanmıştı.

Jandarma Havacılık Başkanlığı, İrtibat ve Genel Maksat Uçağı Projesi ile bir Tabur Jandarma Arama Kurtarma (JAK) Personeli ile Jandarma Özel Asayiş Komutanlığının (JÖAK) Özel Birliklerinin hızlı bir şekilde bir yerden başka bir yere meteorolojik şartlardan minimumu etkilenerek intikal ettirebilmeyi hedeflemişti. Bu tip ihtiyaçlar için halihazırda Hv.K.K.lığından CN235 Ulaştırma Uçağı tahsisi talep edilmektedir. İrtibat ve Genel Maksat Uçaklarının envantere girmesiyle Jandarma Genel Komutanlığı, bu ihtiyacını kendi inisiyatifi ile karşılayabilecek imkan ve kabiliyete kavuşacaktır.

Sonuç

55 yıldır büyük bir özveriyle görevlerini icra etmeye devam eden Jandarma Havacılığı, mevcut imkanları ile kendi geliştirdiği ve hayata geçirdiği projelerle her daim aziz milletimizin emrinde olmaya devam edecektir. Gerek teröristle mücadeleye yönelik icra edilen görevler, gerekse yurdumuzun çeşitli yerlerinde arama/kurtarma, orman yangınlarıyla mücadele, hasta nakli, emniyet, asayiş ve kaçakçılığın önlenmesine yönelik faaliyetler kapsamında kendini yetiştirme ve tecrübelerini artırma imkanı bulan Jandarma Pilot Subayları ve Uçak/Helikopter Teknisyeni Astsubayları ile İHA Sistemlerinde görev yapan Görev Komutanı, Pilot, Teknisyen ve Faydalı Yük Operatörü Subay, Astsubay ve Uzman Erbaşları bünyesinde bulunduran Jandarma Havacılık Birlikleri daha önce olduğu gibi bundan sonra da verilecek tüm görevleri özveri ile yapmaya hazırdır.