Türk Kara Kuvvetleri 57’nci T129 ATAK Helikopterini Teslim Aldı!

Bu teslimatla beraber 57’nci T129 ATAK Helikopterinin KKK envanterine kaydedildiği belirtilen açıklamada şu ifadelere yer verildi: “Envantere giren helikopterimiz, Millî IFF Mod-5 Dost/Düşman Tanıma/Tanıtma Sistemi ve 6 sensörlü Füze İkaz Sistemi ile teçhiz edilmiş ilk ATAK helikopteri olma özelliğini taşıyor.” MSB tarafından paylaşılan görselde “1059” kuyruk numaralı T129B Faz-II Helikopterinin ASELFLIR-300T FLIR gimbalinin hemen arkasında Füze İkaz Sistemi (FİS/MWS)’nin 6’ncı sensörü (yukarı bakışlı olarak yerleştirilmiştir) ile her görevde takılması gerekmediğinden istenildiğinde takılabilsin diye pod içersine yerleştirilen EH Podu (RFJ) dikkat çekti. Edindiğim bilgiye göre ASELSAN ürünü Millî IFF Mod-5/S Sistemi için anten değişimi yapılmamıştır. Bu kapsamda önceki helikopterlerdekiyle aynı antenler kullanılmakta olup bu kapsamda üst anten V/UHF telsiz anteni ile ortak yapıdayken, alt anten ise kuyruk boom’u altına yerleştirilmiştir.

Bu son teslimatla birlikte KKK envanterindeki Faz-II konfigürasyonundaki T129B Mk-I Hafif Sınıf Taarruz ve Taktik Keşif Helikopteri sayısı da 6’ya çıkmıştır. KKK, 52’nci T129 teslimatı ile birlikte Faz-II konfigürasyonundaki ATAK Helikopterlerini envanterine almaya başlamıştır. Savunma Sanayi Başkanı İsmail DEMİR, 17 Şubat 2021 tarihinde resmi sosyal medya hesabı Twitter’den yaptığı bir paylaşım ile yerlilik oranı daha da artan Faz-II versiyondaki ilk T129B teslimatlarının Emniyet Genel Müdürlüğü (EM-101) ve KKK’na yapıldığını duyurmuştur. EGM için üretilen ilk T129B Faz-II Helikopteri için 25 Şubat 2021 tarihinde bir tören düzenlenmiştir. EGM’ne ikinci Faz-II T129B Helikopteri teslimatı ise Mayıs 2021’de yapılmıştır. Diğer yandan MSB, Faz-II konfigürasyonuna sahip 2’nci ve KKK’nın 53’üncü T129 ATAK Helikopterinin envantere alındığını 23 Şubat 2021’de, 54’üncü T129 Helikopterinin (paylaşılan görselde helikopter “1057” kuyruk numarasına sahipti) envantere alındığı bilgisini ise 5 Haziran 2021’de Bakanlığın Twitter hesabından duyururken, KKK’nın 55’inci helikopterinin teslim edildiği bilgisi ise SSB Twitter hesabından 23 Haziran 2021 tarihinde duyurulmuştu. MSB, Faz-II konfigürasyonundaki 5’inci ve KKK’na teslimatı yapılan 56’ncı T129B Helikopterinin (paylaşılan görselde helikopter “1058” kuyruk numarasına sahipti) envantere alındığı bilgisini ise 31 Aralık 2021 tarihinde Twitter hesabından paylaşmıştı.

21 Temmuz 2022 itibarıyla T129 ATAK Taarruz ve Taktik Keşif Helikopteri Programı kapsamında 57’si KKK (9x T129A EDH ve 48 T129B), 13’ü Jandarma Genel Komutanlığı (JGnK, 6 x T129B Faz-I ve 7 x Faz-II) ve Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM, 3 x Faz-II) toplamda 73 T129A/B ATAK Helikopteri teslimatı yapılmıştır. Yine 21 Temmuz itibarıyla itibarıyla Program kapsamında 3 adedi JGnK (Mart ayında J-1225 Süleymanşah ve Temmuz ayında J-1231 Ertuğrul ile J-1538 Barbaros) ve 1 adedi KKK (57’inci helikopter) için olmak üzere 2022 yılında toplamda 4 T129B Faz-II Helikopter teslimatı yapılmıştır. TUSAŞ daha önce Şubat 2021 itibarı ile Kara Kuvvetleri Komutanlığı, İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı ve İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü’ne toplam 60 T129 ATAK Helikopteri teslimatı gerçekleştirildiğini duyurmuştu. T129 ATAK Helikopterinin 57’ncisi ise 25 Haziran 2020 tarihinde KKK’na teslim edilmişti. TUSAŞ Genel Müdürü Temel KOTİL, 2022 Nisan ayı başında Anadolu Ajansı’ndan Göksel YILDIRIM’a verdiği bir demecinde 76 Helikopterin hizmette olduğuna dikkat çekmiş ve 2022 yılı sonuna kadar bu sayının 83’e tamamlanacağını ifade etmişti. KOTİL ayrıca 6 T129B siparişi veren Filipinler dışında ikinci bir ülke (Nijerya olduğu iddia edilmekte) ile 6 ATAK Helikopteri için anlaşma sağlandığını kaydetmişti.

T129 ATAK Programı kapsamında KKK için 59’u kesin (9 T129A EDH + 50 T129B [29 Faz-II ve 21 Faz-II) 32’si opsiyonel toplam 91 adet, İçişleri Bakanlığı (24 x JGnK ve 9 x EGM Havacılık Dairesi Başkanlığı ihtiyacı) için de toplamda 27 adet olmak üzere toplamda 92’si kesin olmak üzere toplamda 124 T129A/B Mk-I Hafif Sınıf Taarruz ve Taktik Keşif Helikopterinin üretimi planlanmıştır.

T129B Mk-I Hafif Sınıf Taarruz ve Taktik Keşif Helikopteri’nin ASELSAN ürünü yeni aviyonik sistemler (Millî IFF Mod-5 Dost/Düşman Tanıma/Tanıtma Sistemi ve yeni nesil Tümleşik Görev Bilgisayarı gibi) ilave Helikopter Elektronik Harp ÖzSavunma Sistemi (HEHSİS, RWR, RFJ, LWR ve MWS için 6 sensör ilavesi) ve haberleşme sistemleri (9681 V/UHF telsiz seti gibi) ile donatılmış Faz-II versiyonuyla ilk uçuş testi 13 Kasım 2019 tarihinde TUSAŞ tesislerinde başarıyla gerçekleştirilmişti. ATAK Faz-II Helikopterlerinin yapılacak detay testlerden sonra 2020 ortasından itibaren KKK’na teslim edilmeye başlanılması planlanmışsa da COVID-19 kaynaklı gecikmeler nedeniyle teslimatlara 2021 başlarında başlanılmıştır. Aslında 2018 yılında 30’uncu (daha önce teslimatı yapılan 9 T129A EDH ile birlikte teslim edilen 39’uncu T129 helikopteri) T129B Mk-I Hafif Sınıf Taarruz ve Taktik Keşif Helikopteri ile birlikte KKK için Faz-II konfigürasyonuna geçilmesi planlanmışsa da çeşitli nedenlerden ötürü bu geçiş o tarihte sağlanamamış ve ancak 52’nci (9 T129A EDH + 43 T129B) T129 Helikopteri Faz-II konfigürasyonunda KKK hizmetine girebilmiştir. KKK için kesin siparişi verilen 59 T129A/B Helikopterinden 52-57’nci (43-48 T129B) helikopterler Faz-II konfigürasyonda hizmete girmiş olup kalan 2 T129B Faz II teslimatı ile 59 adetlik kesin sipariş teslimatı tamamlanacaktır. KKK için 21 adet Faz-II konfigürasyonu T129B üretimi planlandığından yaşanan gecikme nedeniyle Faz-I konfigürasyonunda üretilerek KKK’na teslim edilen diğer 13 T129B Faz-I Helikopterinin de Faz-II konfigürasyonuna yükseltilmesi beklenmektedir.

SSB verisine göre Faz-II konfigürasyonuna 39 yeni ekipman entegre edilmiş olup SSB İsmail DEMİR 2019 bütçe görüşmeleri sırasında 2018 yılı Kasım ayında T129B Mk-I helikopterindeki yerli katkı oranını %58 olarak açıklamıştı. Faz-II altında helikopterlere entegre edilmekte olan söz konusu 39 yeni ekipmanla birlikte bu oran daha da yukarılara çekilmiştir.

MSB tarafından 21 Temmuz 2022 tarihinde Twitter hesabından yapılan açıklamada da dikkat çekildiği gibi KKK’nın 57’nci T129 Helikopteri ASELSAN tarafından teslimatı yapılan IFF Mod-5/S Dost/Düşman Tanıma/Tanıtma (IFF) Sistemi ve 6 sensörlü Füze İkaz Sistemi (MWS-TU / AN/AAR-60 MILDS) ile teçhiz edilmiş ilk ATAK Helikopteri olma özelliğini taşımaktadır. T129 ATAK Helikopterlerinde daha önce ASELSAN tarafından BAE Systems lisansı altında imal edilen AN/APX-117 IFF Sistemi kullanılırken, KKK’nın 48’inci T129B (6’ncı Faz-II) Helikopterinden itibaren ASELSAN tarafından geliştirilen Milli IFF Mod-5/S Sistemi kullanılmaya başlanmıştır.

Faz-II helikopterlerinde Faz-I konfigürasyonuna ilave olarak; Sayısal almaca sahip Darbeli (Pulse), Sürekli Dalga (CW) ve bunların kombinasyonunu kullanan C-J Bantlarda çalışan radarların sinyallerini algılayabilen RWR (Radar Warning Receiver - Radar İkaz Sistemi), Aktif Elektronik Taramalı Anten (AESA), Katı Hal Güç Yükselteç ve Sayısal RF Bellek (DRFM) gibi birçok ileri teknolojinin kullanıldığı I-J Bant RFJ (Radio Frequency Jammer - Radar Sinyal Karıştırıcısı, AESA anten mimarisi), LWR (Laser Warning Receiver - Lazer İkaz Sistemi) ve 5 sensörlü (her bir kanat ucunda 2’şer adet ve gövde altında iniş takımlarının hemen gerisinde 1’adet) UV Füze İkaz Sistemi (MWS-TU / AN/AAR-60 MILDS) yer alıyordu. KKK’nın 57’nci T129 Helikopteri (48’inci T129B) ile birlikte 6’ncı MWS-TU sensörü helikoptere takılmıştır. MWS-TU sensörü ASELFLIR-300T FLIR gimbalinin hemen arkasında yukarı bakışlı olarak yerleştirilmiştir. Sensör yerleşimindeki bu tercihin alçak irtifada düz uçuşta yukarıdan gelecek füze/roket tehdidine karşı olduğu gibi derin vadilerde icra edilen operasyonlarda helikopterin üstü yukarıdan yapılabilecek saldırılara açık hale geldiğinden tepelerde konuşlu olası roket/füze tehdidine karşı yukarı bakışlı bir Füze İkaz Sensörü’nün faydalı olacağı gerçeğinden kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Ayrıca Faz-I konfigürasyonundan farklı olarak artan kalkış ağırlığını kompanse etmek için ana iniş takımlarının gövde bağlantı noktasında güçlendirme yapılırken RWR Alt Bant Anten Birimleri (üç adet siyah renk anten) ise gövde altına yerleştirilmiştir.

Hatırlanacağı üzere 2002’de ASELSAN ile imzalanan Euro196.130 Milyon değerindeki Sözleşme çerçevesinde Kara, Deniz, Hava JGnK ve ÖzKK envanterindeki hizmetindeki değişik helikopter platformlarına ve birkaç CN235 Uçağına monte edilmek üzere EADS Cassidian (şimdi HENSOLDT) lisansı ile UltraViyole (UV) teknolojisine dayalı 309 adet AN/AAR-60 MILDS Blok I tabanlı MWS-TU Füze İkaz Sistemi (sistemlerden 48 adedi EADS tarafından teslim edilmiş, 261’i ise Aselsan tesislerinde üretilmiştir) tedarik edilmiş ve entegrasyon çalışmaları 2015 sonunda tamamlanmıştı. Ayrıca proje kapsamında HENSOLDT Firmasından MILDS füze ikaz sensörünün yazılım modifikasyonuna olanak sağlayacak Füze İkaz Sistemi Destek Merkezi (Missile Warning System Support Center-MWSSC) de tedarik edilmiş ve ASELSAN geliştirdiği özgün yazılımla MWS-TU Sistemin performansını ve etkinliğini daha da iyileştirmişti. İlave MILDS Blok I üretimi için 2017 yılında ASELSAN ile HENSOLDT arasında bir sözleşme imzalanmıştı. Proje kapsamında Sensör Birimi içerisindeki kritik elemanlar olan; foto-dedektör ve 6 farklı optik filtre Almanya’dan temin edilirken diğer tüm alt takımlar ise yerli olarak üretilmekteydi. Ancak 2017 yılında Almanya Hükümeti tarafından başlatılan ambargo sebebiyle, bu kritik komponentler temin edilememiş̧ ve UV Füze İkaz Sistemi (UVFİS) üretimi durdurulmuştu. ASELSAN 2021 Faaliyet Raporu’na göre şirket helikopterlerin omuzdan atılan füze tehditlerine karsı korunması konusunda çok kritik bir role sahip olan UV Füze İkaz Sistemlerinde kullanılan ve ambargolara uğranılan görünür ışığa duyarlı görüntü sensörü bileşeninin millileştirme çalışması başarıyla tamamlamıştır. Rapora göre optik filtrelerin ardından görüntü sensörünün de millileştirilmesi sonrasında UVFİS’de yurt dışına bağımlı bulunan kritik bir bileşen kalmamıştır. Kasım 2020’de optik filtrelerin millileştirmesi tamamlanmış ve 2021 yılı sonuna kadar teslimat gerçekleştirilmiştir. Şubat 2022 itibarıyla, milli foto-dedektör takımının fark kalifikasyon testleri tamamlanmış, helikopter entegrasyonu ile uçuşlu testlerin (FHIT) gerçekleştirilmesi planlanmıştır. NEFİS Projesi kapsamında UV Füze İkaz Sistemi’nin %100 yerli tasarım ile ihraç kısıtlamasının tamamen ortadan kaldırılması hedeflenmiştir.

Bu arada, ASELSAN 2021 Faaliyet Raporu’na göre şirket tarafından milli olarak geliştirilen yeni nesil Tümleşik Görev Bilgisayarı, AVCI Kaska Entegre Kumanda Sistemi, Lazer İkaz Alıcı (LWR), Radar İkaz Alıcı (RWR), Radar Karıştırıcı (RFJ), Dost Düşman Tanıma (IFF) Sistemi ve Telsiz Sistemleri ile ATAK Helikopterinin milli imkanlarla kabiliyetlerinin daha da artırıldığı Faz-II Aşaması kalifikasyon ve kit teslimat faaliyetleri tamamlanmıştır.