Yeni Tip Denizaltı Projesinin Dünü ve Bugünü ile REİS Sınıfı Tip 214TN Denizaltısı Üzerine Notlar

Bu çerçevede ilk olarak Gölcük Tersanesi’ne kazandırılan dikine inşa tekniğine dayalı mukavim tekne imalat hattının denenmesine yönelik olarak bir Test Bloğu (Test Section) inşa edilmiştir. Altyapı iyileştirme ve denizaltılara ilişkin dizayn adaptasyonu faaliyetlerini takiben başlatılan Test Bloğu inşa faaliyetleri kapsamında ilk sac kesme töreni 5 Ağustos 2013’te icra edilmiş ve inşasına 13 Ağustos 2013’te başlanılan Test Bloğu’nun inşası Mayıs 2014’te tamamlanmıştı.

Projenin finansmanında kullanılacak kredinin temini, HDW’nin denizaltıların inşasında kullanılacak malzemeyi göndermede gecikmesi ve Türk Deniz Kuvvetlerinin harekat isterleri doğrultusunda Tip 214 denizaltı tasarımında bir dizi değişikliğe gidilmesi (boyunun uzatılması ve daha sıcak denizlerde kullanılabilmesine yönelik alt sistemlerde bir dizi düzenlemenin yapılması) gibi nedenlerden ötürü daha önce başlangıç tarihi 2013 olarak planlanan ilk denizaltının inşa faaliyetlerine ancak 28 Eylül 2015’te (ilk kaynak töreni 8 Ekim 2015’te yapılmıştır) başlanılabilmiştir.

Proje altında inşa edilecek denizaltılar ilk olarak ‘CERBE Sınıfı’ olarak anılmış ancak daha sonra 2014’te ‘REİS Sınıfı’ olarak isimlendirilmişlerdir. Yaşanan gecikme nedeniyle CERBE Sınıfı için inşa süreci önce 2013-2023 daha sonra 2014-2024, teslimat takvimi ise 12 aylık faz farkı ile önce 2018-2023 daha sonra 2019-2024 şeklinde belirlenmişti. REİS Sınıfı Denizaltıların ise 2015-2025 arasında inşa edileceği ve 12 aylık faz farkı ile 2020-2025 arasında DzKK’na teslim edilecekleri açıklanmıştı.

Ancak, 26 Şubat 2016’da gerçekleşen ziyaretim sırasında A-Blok’ta gördüğüm bir panoda yer alan İnşa Zaman Planında toplam 61 ayda inşa edileceği belirtilen denizaltıların 12 aylık faz farkı ile 2021-2026 yıllarında teslim edileceği vurgulanmıştı. Dönemin DzKK Ora. Bülent BOSTANOĞLU da 2016 Şubat ayı içinde yaptığı bir konuşmada REİS Sınıfı Denizaltıların 2021-2026 yılları arasında hizmete gireceğini açıklamıştı.

Her bir CERBE Sınıfı Denizaltının inşası; 40 ayı inşa ve donatım, dokuz ayı Liman Kabul Testi (HAT) ve 11 ayı Deniz Kabul Testi (SAT) olmak üzere 60 ay (Gür Sınıfı denizaltılarda bu süre dört yıl olarak gerçekleşmişti) sürecekti. Mukavim tekne dış çapı 6.3m, toplam uzunluğu 66.3m, toplam yüksekliği 13.1m (periskoplar hariç), su üstü (satıhta) deplasmanları 1.845 ton, dalmış durumdaki deplasmanları ise 2.023 ton olacak CERBE (Tip-214TN) Sınıfı Denizaltılar, satıhta 10+kts, şnorkel sırasında 12+kts ve dalmış durumda 20+kts sürate erişebilecekti.

Ancak, Türk Deniz Kuvvetleri mühendislerinin yaptığı hesaplar ile HDW mühendislerinin yaptığı hesaplar arasında farklılıklar olduğu görülmüş ve yapılan incelemede Türk mühendislerin çıkardığı değerlere göre denizaltının ağırlığı HDW mühendislerinin hesapladığı rakamdan daha fazla çıkmıştır. Bu sorunun üstesinden gelmek için (ağırlık dengesinin sağlanması için) deplasmanın/hacmin artırılması gerektiği sonucuna ulaşılmış ve DzKK’nın ısrarlı talepleri neticesinde denizaltının boyu bir miktar uzatılmıştır. Ayrıca mevcut tasarımın DzKK isterlerine tam olarak cevap veremeyeceği anlaşılmış ve tasarımda fark edilen bazı kusurlar (5 önemli dizayn sorunu giderilmiştir) Türk mühendislerce giderilmişti. Türk Deniz Kuvvetlerinin harekat isterleri doğrultusunda HDW ve DzKK ArMerKom mühendislerinin ortak çalışmasıyla tasarımı güncellenen REİS Sınıfı Denizaltıların mukavim tekne dış çapı 6.3m, toplam uzunluğu 67.6m (1.3m daha uzun), toplam yüksekliği 13.1m (periskoplar hariç), su çekimi (draftı) 6.0m, su üstü (satıhta) deplasmanı 1.855 ton (10 ton daha ağır), dalmış durumdaki deplasmanı ise 2.042 ton (19 ton daha ağır) olacaktı. Her bir REİS Sınıfı Denizaltının inşa, donatım, FAT, HAT ve SAT faaliyetlerinin toplamda 62 ay sürmesi planlanmıştı.

Ancak yapılan incelemeler sonrasında REİS Sınıfı Denizaltıların teknik özelliklerinde yeniden revizyona gidilmiş ve boyu yeniden uzatılırken Havadan Bağımsız tahrik (AIP/HBT) Sisteminin önemli bir unsuru olan sıvı Hidrojenin depolandığı Metal Hidrid Silindir tanklarının sayısında artışa gidilmiştir. REİS-II olarak isimlendirdiğim bu yeni versiyonda denizaltının tam boyu 68.35m (REİS Sınıfı ilk versiyona kıyasla 0.75m, CERBE Sınıfına göre de 2.05m daha uzun)’ye uzarken yükseklik (13.1m, periskoplar açık durumda 16.5m), genişlik (6.3m), su çekimi (6.0m) ve satıhtaki ağırlığında (1.855 ton) bir değişiklik olmamıştır. Denizaltının dalmış durumdaki ağırlık bilgisi ise paylaşılmamıştır.

REİS Sınıfı Denizaltılar her biri yaklaşık 3m uzunluğunda 22 alt blok ve beş ana bloktan (Section) oluşmaktadır. Ayrıca denizaltının mukavemetini daha da artırmak için gövdenin farklı yerlerine yerleştirilen HY-80 çelik sacı kullanılarak imal edilmiş üç (Ay, Preveze ve Gür Sınıfında altı) takviye (yayın kemeri) bulunmakta. 6-7 alt blok birleştirilerek mukavim teknenin bir ana bloğu oluşturulmaktadır. 840 ton ağırlığındaki beş ayrı ana blok birleştirildiğinde ise denizaltının teknesi ortaya çıkıyor. Gövdede asıl mukavemeti sağlayan iç destek elemanlarına/parçalarına kemere denilmektedir. Kemereler WEB ve FLENC olmak üzere iki kısımdan oluşmakta. WEB’ler HY-100 çelik sacından (açık kaynaklara göre dayanım gücü normal gemi inşa çeliğinin 2.5 katı olan HY-100 çelik sacı mm2’ye 70kg atma dayanımına sahiptir) imal edilmektedir. Her bir REİS Sınıfı Denizaltıda 100 dolayında kemere (mukavemet elemanı) yer alacaktır. Denizaltı inşa sürecinde ilk olarak mukavim olmayan kıç dalma sarnıçları, ardından da mukavim tekne inşasının ilk adımını oluşturan kemereler imal edilmekte. Müteakiben Section 10, Section 20, Section 30, Section 40 ve Section 50 adı verilen ana blokların inşası gerçekleştirilmekte.

Dünyada sayılı ülkelerin üretimini yapabildiği, denizaltı torpido kovanlarının yer aldığı baş kısım (Section 50), ilk kez Türkiye’de, yerli ve milli imkanlarla, STM mühendisliği ve koordinasyonunda, GÜRDESAN Tersanesi’nde üretildi. REİS Sınıfı Denizaltılar için üretilen ilk Section 50, Yalova’da bulunan GÜRDESAN Tersanesi’nden, deniz yolu ile Gölcük Tersane Komutanlığı’na 13 Eylül 2021’de teslim edildi. Milli imkanlarla üretilen ve teslim edilen ilk Section 50, YTDP’nin 3’üncü denizaltısı MuratReis’e entegre edilecek. Proje altında ilk iki denizaltının, torpido kovanlarının yer aldığı bölüm, Ana Yüklenci Alman ThyssenKrupp Marine Systems (TKMS) tarafından üretildi. 3, 4, 5 ve 6’ıncı denizaltılarda yer alacak Section 50 bölümü ise STM Ana Alt Yüklenciliğinde, GÜRDESAN Tersanesi’nde üretiliyor.

Her bir REİS Sınıfı Denizaltının mukavim tekne inşasında yaklaşık 400 ton ağırlığında HY-80 ve HY-100 tipi yüksek dayanımlı çelik sac kullanılmaktadır. HY-80 ve HY-100 sacları, doğrulukları uluslararası akredite ayrı bir kuruluş tarafından yapılan mukavemet testleriyle değerleri ispatlanan mukavemet sertifikalarıyla birlikte düz levhalar halinde Tersaneye gelmekte ve burada 1.000 ton kapasiteli bükme tezgahında bükülmekteler. O tarihte Erdemir’in bu tip sacları üretmemesi nedeniyle saclar Avusturya’dan tedarik edilmiştir. MİİLUX OY HY100 ve HY130 saclarının yerli üretimi konusunda belli bir aşamaya gelmiştir. İnce tanecikli bir çelik olan HY-80 ve HY-100 çelik saclarının mukavemet değerlerinin bozulmaması için ön ısı vermeden kaynak yapılmaması gerekiyor. Dolayısıyla kaynak öncesinde belli bir ısıya yükseltilmeleri ve kaynak sırasında da sıcaklığın belli bir ısının üzerine çıkmaması gerekmekte. REİS Sınıfı Denizaltıların mukavim teknesini oluşturacak alt blok ve ana blokların inşasında iç kaynaklar robot kullanılarak tozaltı kaynağı tekniği ile yarı otomatik olarak gerçekleştirilmektedir.

Yaklaşık 100 kemereye sahip tek tekneli/bölmeli her bir REİS Sınıfı Denizaltının inşası için toplamda 180.000 Adam x Gün (AxG, ADA Sınıfı TCG Heybeliada Korveti için 160.000, TCG Büyükada için de 140.000 AxG) iş gücü kullanılması ve toplamda 1.5 Milyon Adam x Saat (AxS) işçilik harcanması planlanmıştır.

Mukavim tekne dışına akustik izi düşürmek ve hidrodinamik yapıyı oluşturmak için fiberglastan imal edilmiş özel bir kabuk yerleştirilmektedir. Özel tasarım Radar Soğurucu Malzeme (RAM) ve boyanın kullanılacağı bu kabuğun üretiminde kısmen karbon fiber malzemeden de yararlanılmakta. REİS Sınıfı Denizaltılarda kullanılacak RAM malzeme ve boyanın yerli üretim olması konusunda STM öncülüğünde çalışmalar yapılmıştı.

REİS Sınıfı Denizaltılarda Atlas Elektronik ürünü ISUS-90/72 tabanlı Entegre Su Altı Komuta Kontrol Sistemi (ESKKS) yer alacaktır. Yunan Deniz Kuvvetleri Tip 214 Denizaltılarında ISUS-90/15, Güney Kore Tip 214 Denizaltılarında ISUS-90/61 ve Portekiz Tip 209PN Denizaltılarında ISUS-90/50 ESKKS yer almaktadır.

Açık kaynaklara göre REİS Sınıfı Denizaltılarda yer alacak ve ESKKS’ne tam entegre olarak çalışacak dördüncü nesil CSU-90/DBQS-40 Sonar Suiti; Pasif Tespit Sonarı, Pasif Mesafe Bulucu Sonar (PRS-3), Yüksek Frekans Pasif Sonar, Aktif Sonar, Mayın Tespit/Sakınma Sonarı (MAS, MOA/NDS 3070), PRS kabiliyetli Yedekte Çekilebilen Alçak Frekans Sonar Dizini (LFTAS (TAS-90), DzKK Denizaltılarında ilk kez kullanılacaktır) ve Yan Sonar Dizini (Flank Array Sonar, FAS-3) ile denizaltının sonara gelen kendi gürültüsünü (self noise) ölçümünü yapacak ses ölçüm sisteminden oluşacaktır. Tüm sonar fonksiyonları ESKKS’ndeki Çok Maksatlı Operatör Konsolları üzerinden kontrol edilebilmekte ve sonar sistemleri ESKKS ile her türlü video, data, bilgi ve mesaj transferi yapabilmekte. Reis Sınıfı Denizaltılar ayrıca Aselsan ürünü ARES-2NS Denizaltı Radar EDT/ESM Sistemi ile Koç Bilgi ve Savunma Teknolojileri (KoçSavunma) AŞ ürünü Torpido Savunma ve Karşı Tedbir Sistemi ile donatılacaktır. Tip 214 Sınıfı Denizaltılarda kullanılan ISUS-90 Serisi Entegre SYS, aynı anda 25 hedefi takip edebilmekte ve bunlardan 6’sına güdümlü mermi veya torpido ile angaje olabilmektedir. ISUS-90 Entegre SYS her birinde iki adet renkli ekran yer alan 6 Çok Maksatlı Operatör Konsolu üzerinde çalışmaktadır. KSS-II Programı altında inşa edilen Güney Kore Tip 214 Denizaltılarında yer alan ISUS-90/61 ESKKS 240’a kadar hedefi tespit edebilip bunlardan 32’sini aynı anda takip edebilmektedir.

Sekiz silah kovanına sahip olacak REİS Sınıfı Tip 214TN Denizaltıları: DM2A4 Seehecht ve Mk48 Mod 6AT (Raytheon IDS Firmasından FMS kanalıyla 48 Mk48 Mod 6AT Ağır Torpidosu tedarik edilmekte olup ayrı bir çalışma ile torpidolar Mod 7AT seviyesine çıkarılmaktadırlar) Ağır Torpidoları, su üstü ve kara hedeflerine karşı kullanılan Harpoon Güdümlü Mermisinin mevcut tüm modelleri (Blok I/IC/IG ve Blok II dahil) ve gelecekte temin edilecek veya geliştirilecek pervaneli tip torpido mayınlarını atabilme imkan ve kabiliyetine sahip olacaktır. Denizaltılara AKYA Milli Ağır Torpido ve ATMACA Blok II Güdümlü Mermi kabiliyetinin de kazandırılması bekleniyor. REİS Sınıfı Denizaltıların ayrıca, Denizaltılar İçin İnteraktif Savunma ve Taarruz Sistemi (IDAS) Füzesi fırlatma kabiliyetine de sahip olmaları bekleniyor. Azami menzili 20km olarak verilen IDAS Füzesi, 21 inç (533mm) çapındaki torpido kovanlarından fırlatılmakta ve torpido kovanına yerleştirilebilen her bir IDAS fırlatma konteyneri içine dört IDAS Füzesi yüklenebilmektedir. Fiber optik güdüm sisteminin yanı sıra IIR arayıcı başlığa da sahip olan IDAS, hava hedeflerine, hücumbot ve korvet gibi küçük ve orta boyutlardaki su üstü platformlara ve kıyı hedeflerine karşı kullanılabilecektir.

REİS Sınıfı Denizaltılarda Hücum/Seyir Periskopları (RF İkaz Sistemi ile birlikte) ile Şnorkel, Elektronik Destek (ED) Anteni, Seyrüsefer Radarı ve Haberleşme Sistemlerine yönelik Anteni Direkleri yer alacaktır. Anten ve direklerde RAM malzeme/boya kullanılacaktır. Denizaltılar HENSOLDT ürünü mukavim tekne geçişli SERO 420 Hücum Periskopu ve mukavim tekne geçişi olmayan OMS 100 Optronik Mast Sistemi (seyir periskopu olarak) ile donatılacaktır. Firma, SERO 420 periskopu ve OMS 110 Optronik Mast Sistemi üzerinde yer alacak IR sensör ve antenlerin üretimi için yerel ortağı ASELSAN ile iş birliği yapmaktadır. Bu kapsamda ASELSAN Denizaltı Periskopu Termal Kamerası (DEPETEK) ile sayısal almaca sahip, çift şerefeli yeni nesil ARES-2NS ESM/EDT anten çözümlerini periskop başlarına entegrasyon için HENSOLDT Firmasına teslim etmektedir. Diğer yandan HENSOLDT, elektronik donanıma yönelik raflar ile çeşitli elektronik birimin üretim sorumluluğunu ise AYESAŞ’a vermişti. OMS 100 Optronik Mast Sisteminin Etrafı Kolaçan Etme (Quick Look Round/QLR) modunda 3 saniyeden daha kısa bir süre zarfında 360°’lik panoramik görüş sağlayabildiği iddia edilmekte. SERO 400/OMS 110 seti Alman ve İtalyan Deniz Kuvvetlerinin ikinci parti Tip 212A Denizaltıları ile Yunanistan, Portekiz ve Güney Kore Tip 214/209PN Denizaltıları için de tercih edilmişti.