``Fabrika Dediğimiz Yapı Aslında Teknoloji Üretim Başkanlığı’dır``
Defence Turkey: Söyleşimize 2’nci HBFM’nin kısa tarihçesi ve günümüzdeki organizasyon yapısı hakkında bilgi alarak başlayabilir miyiz?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Zengin bir geçmişimiz var. 1926 yılında Türk Tayyare Cemiyeti Alman Junkers şirketi ortaklığı ile Türkiye'nin ilk uçak fabrikası olarak ‘Uçak Fabrikası’ adı altında kurulmuşuz. 5 mühendis ile 120 Alman ve 240 Türk işçisi görev yapmış ilk başlarda. Yaklaşık 10 yıllık süre içerisinde Almanya, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), İngiltere ve Polonya firmalarıyla lisans anlaşmaları yapılarak 5 ayrı tipte toplam 134 adet uçak ve 50 adet planör imal edilmiş. Ancak, zaman içinde uçak imalinden, uçak bakımına geçilmiştir. 1986 yılından itibaren 2’nci Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığı adı altında hizmet vermişiz. 2017 yılında yine bir değişikliğe giderek 2’nci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü adını aldık. Organizasyonumuza bir bakacak olursak Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü (AFGM)’ne bağlıyız. AFGM’ye 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü Eskişehir, 2’nci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü Kayseri ve 3’üncü Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü Ankara olmak üzere 3 tane hava fabrikası bağlı.
Fabrika dediğimiz yapı aslında Teknoloji Üretim Başkanlığı’dır. Bu Fabrikanın kuruluş amacı Türk Hava Kuvvetleri envanterinde bulunan hafif, orta ve ağır sınıf pervaneli nakliye uçakları ile pervaneli eğitim uçaklarının ve envanterde bulunan tüm uçakların yerde sevk teçhizatları ile yer destek sistemlerinin bakım ve onarımları ile fabrika seviyesi tamirlerini Uçak FASBAT Müdürlüğü ve Yer Sistemleri Müdürlüğü ile beraber yani Üretim Atölyeleri Başkanlığı ile beraber yapmaktır. Bu yer destek teçhizatlarından kısaca bahsedecek olursak, bunlar; akaryakıt tankerleri, uçak çekerler, pist süpürme araçları, uçak yangın söndürme araçları, uçak durdurucu sistemler, jeneratörler, yer radarı radomları ve bomba yükleme araçları ile hafif ve ağır silahlardan oluşmaktadır. Bu kapsamda ihtiyaç duyulan malzemelerin üretildiği İmalat Müdürlüğü de yine bu bünyenin içerisindedir. İmalat Müdürlüğü’nün imkan, kabiliyet ve kapasitesi büyüye büyüye Hava Kuvvetleri’nin ve Silahlı Kuvvetlerin diğer birimlerine de hizmet verir hale geliyor. Bu Başkanlık fabrikanın bel kemiğidir. Üretim Atölyeleri Başkanlığı, Teknik Yönetim Başkanlığı ve Plan Program Başkanlığı ile bu faaliyeti yönetip organize eder, Fabrika Müdürü adına fabrikanın işleyişini bu Başkanlık sağlar.
Türk Hava Kuvvetleri envanterinde bulunan hafif, orta ve ağır sınıf pervaneli nakliye uçakları ile pervaneli eğitim uçaklarına yönelik sorumluluklarımızı TYS artı FASBAT ya da TOM olarak ayırıyoruz. Sorumluluğumuzdaki uçaklar; KC-135R Tanker Uçakları, A400M Uçakları, C-130 ve C-160 Orta Ulaştırma ve CN-235 Hafif Ulaştırma Uçakları ile SF-260 ve T-41D Eğitim Uçaklarından oluşmaktadır.
Defence Turkey: Hava Kuvvetleri’ne Super Mushshak Eğitim Uçaklarının teslimatı başladı. Onlar da bakım/onarım için buraya mı gelecek?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Evet onun da Teknik Yönetim Sorumlusu (TYS) şu an biziz. Zaman içerisinde Super Mushshak için Teknoloji Onarım Merkezi (TOM) de olacağız. Şu anda belli bir garanti süresi var, eğitimler devam ediyor, FASBAT bakım ihtiyacını biz karşılayacağız. SF-260 ve T-41’ler zaman içinde emekli olacaklar. Bir de TYS olduğumuz uçaklar bunlarla sınırlı değil. Cessna Citation ve Gulfstream Uçaklarının da TYS’si yani Teknik Yönetim Sorumlusuyuz. Yapısal bir problemleri olduğu zaman biz devreye giriyoruz. Yine TSK hizmetindeki S/İHA’lar (AKINCI, AKSUNGUR, ANKA ve BAYRAKTAR TB2 için TYS olan 2’nci HBFM, yakında garanti süreleri bitince bu S/İHA’lar için TOM kabiliyetini de kazanacaktır) ile Türk Hava Kuvvetleri envanterinde bulunan E-7T HİK Uçaklarının da Teknik Yönetim Sorumlusuyuz. Ancak, bunların bakımları yani TOM’u ya da FASBAT’ı biz değiliz. Sayıları az olduğu için bunlara yatırım yapmamışız. Dolayısıyla E-7T HİK Uçaklarının bakımını biz yapmıyoruz. Sadece Teknik Yönetim Sorumluluğu bizdedir.
Defence Turkey: Heron/GÖZCÜ İHA’lara hala bakım hizmeti veriyor musunuz?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Tabi bakıyoruz. Onlarla ilgili yaptığımız TYS çalışmaları kapsamında örneğin bu İHA’larda kullanılan motorların uçuş saati doldu, belli bir süre uzattık. Benzer şekilde zaman aşımlı olup uçuş saati dolan bazı malzemelerin de uçuş saatini uzattık. Bu İHA’lar belli bir saat uçtuktan sonra gövdesinde yapısal kusurlar ve ayrılmalar olması sebebiyle 2 HBFM’lüğüne geldi. Kompozit yoğunluklu imal edilmiş uçaklara, Kompozit atölyemiz vasıtasıyla gerek üzerinde tamir, gerek parçanın yenisini imal edip yerine monte ederek uçakların gövde uçuş ömrünü uzatmış olduk. S/İHA’larda eğitim uçaklarında olduğu gibi motor revizyonu yapılmıyor. Motorların ömrü dolunca atılıyor. Gövde ömrü uzatılınca yeni motor alınıp takılabilir. Dolayısıyla örneğin bunların hizmet ömrü 20 yılsa, biz onu bir 10 yıl daha uzatıp uçabiliriz bu tesisler sayesinde.
Defence Turkey: 2’nci HBFM’nin yıllık üretim ve onarım kabiliyeti hakkında bilgi alabilir miyiz?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Biz uçak bakımı yaparken uçak ünitelerinin de bakımını yapıyoruz. LRU (Line-Replaceable Unit)’lar hidrolik üniteler, pervaneler, iniş takımları, elektronik, motor ve diğer üniteler. Bu kapsamda tam 6.055 kalem malzemenin onarım kabiliyetimiz var. Uçakta gayri faal durumdaki ünite sökülüyor, depoya kaldırılıyor. Ardından belli bir plan dahilinde depodan ilgili atölyeye geliyor orada faal hale getiriliyor ve başka bir uçağa lazım olduğunda takılacak şekilde faal depoya kaldırılıyor. Bu lojistik sistem için önemli bir kabiliyet. Yıllık onarım kapasitemiz yaklaşık 10.000 adettir. Toplam üretim kabiliyetimiz yaklaşık 18.000 kalemdir. Yıllık toplam üretimimiz yaklaşık 400.000 seviyesindedir. Ancak ihtiyacı AFGM belirliyor. İhtiyaç miktarlarını AFGM merkezden hesaplıyor.
Defence Turkey: Yani 18.000 kalemden 400.000 adet mi üretebiliyorsunuz?
Teknik Yönetim Başkanı: Şu şekilde 18.000’in hepsi değil. İhtiyacı belirliyor AFGM üçer aylık dönemlerde. Yılda bize 3.000 kalem ürün siparişi kesiliyor ama bizim kabiliyetimiz genel olarak yaklaşık 18.000 kalem. Bu yıllık 3.000 kalemden de adet olarak yaklaşık yıllık 400.000 (bunun 250.000’i conta ve gasketlerden oluşuyor) üretiyoruz. Üçüncü dönem bizim yıllık izin dönemimiz olduğu için bu dönemde 80.000 adet civarında, diğer üç dönemde ise 105.000 adet civarında üretim yapıyoruz.
2’nci HBFM AFGM’nin aldığı karar çerçevesinde TSK’nın conta merkezi olacak. Bu kapsamda conta üretimi ile ilgili yeni bir bina inşa edilecek. Gerekli yeni makine ve tezgâhlar temin edilmiştir. Kullanılacak hamurların reçeteleri ise hazırlık aşamasındadır.
Ayrıca bir Kalibrasyon Atölyemiz var. Havacılıkta kullandığınız ölçü aletlerinin hepsinin kalibreli olması lazım. Dolayısıyla ihtiyacımızı karşılayacak büyüklükte bir Kalibre Laboratuvarımız var.
Gelelim Yer Sistemlerine. Yine aynı şekilde hem TYS’si, hem de TOM’u ya da FASBAT’ı olduğumuz yer sistemleri üniteleri arasında uçak yangın söndürme araçları, RAHVAN Uçak Çeker Aracı ve SEYİT ONBAŞI (KOCA YUSUF-2) Bomba Yükleme Aracı ile uçak durdurucu sistemleri de var. Uçak yangın söndürme araçları özel tasarım araçlar, yani belediyenin kullandığı yangın söndürme araçlarından daha özellikli araçlar, metal yangınları ve akaryakıt (jet yakıtı) yangınlarına da müdahale edebilecek kabiliyetteler. Aynı şekilde K.K.K.lığına ait bazı uçak yangın söndürme araçlarının da biz TOM’u ve TYS’siyiz. RAHVAN Uçak Çeker Aracı tamamen bizim mühendislerin kullanıcıdan aldığı bilgilerle tasarlanıp üretildi. Daha önce kullandığımız yabancı menşeili Sellick ve Coleman isimli iki ayrı uçak çeker araç vardı, bu ikisin en iyi özellikleri RAHVAN’da toplanmıştır. 4 tekeri de hareketli olan RAHVAN, yengeç gibi yan yan da gidebiliyor. Otomobil gibi sadece ön 2 teker de hareket edebilir veya 4 teker de aynı yönde dönmek suretiyle kısa bir yarıçapta da manevra yapabilir. Arkasında hem personeli taşıyabilir, hem de gerekli malzemeleri taşıyabilir. Meydandaki bir uçağın arızasına müdahale etmek için gerekli Yer Destek Teçhizatları RAHVAN’ın arkasına takılarak uçak başına gidilebilir. Biz yıllardır bomba yükleme araçlarının da bakımını yapıyorduk. Bizden önce görev alanlar, hidrolikle tahrik olan bir bomba yükleme aracı dizayn etmişler. Önceki bomba yükleme araçları tamamen mekanik çalışan motor ve aktarma organlarına sahipti. Şimdi yine bir motor var, dizel. Bu motor hidrolik pompayı tahrik ediyor. Buradan elde edilen Hidrolik Basınçla hem yürüme, hem de kaldırma sağlanıyor. Dolayısıyla her şey o hidrolik pompadan elde edilen basınçla yapılıyor. SEYİT ONBAŞI Bomba Yükleme Aracı hidrolik tahrikli olduğu için hareketler daha küçük ve daha düz. Mekaniki Bomba Yükleme Araçları gibi irkilme hareketi hiç yapmıyor.
Hem TYS’si hem de TOM’u ya da FASBAT’ı olduğumuz yer sistemleri üniteleri arasında Uçak Durdurucu Sistemleri (UDS) de var. Uçak Durdurucu Sistemler, hava üslerinde meydana gelen acil iniş veya kalkış iptali gibi durumlarda hava araçlarının güvenli bir şekilde yakalanarak belirli bir mesafede durdurulmasını sağlayan, pilot sağlığı ve uçak güvenliği açısından hayati öneme sahip sistemlerdir. Sabit Kanca UDS, Ağ Tipi UDS ve Mobil UDS olmak üzere üç farklı Uçak Durdurucu Sistem mevcuttur ve uçuş hızları 190 knot’a kadar olan ve ağırlıkları 10.000lb ile 100.000lb arasında değişen çeşitli konfigürasyonlardaki hava araçlarını durdurabilme kapasitesine sahiptirler. Pist başında kanca tipi, pist sonunda ise ağ tipi bariyerler kuruluyor ve iki UDS bir takım oluşturuyor. Uçak kancayı (hook) indiriyor ve kancanın Uçak Durdurucu Sistem’e takılması ile uçak kısa sürede durduruluyor. Eğer pistte hook’un takılacağı yer geçildi ise pist sonundaki ağ tipi bariyer açılarak uçağın hafif bir hasarla durdurulması sağlanıyor. Her iki bariyerde de aynı durdurucu kullanılıyor. UDS’ler KAAN Milli Muharip Uçak ile F-35 MTU/JSF Uçaklarını da kurtarabilecek kapasitededir.
Defence Turkey: 2’nci HBFM’nin tekstil konusundaki kabiliyetleri ile paraşüt ve deprem sonrası çok işe yarayan kışlık çadır üretim kabiliyetleriniz hakkında bize bilgi verir misiniz?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Tekstil Atölyemizde 19 farklı tekstil ürünü var. Tekstilde aralarında personel paraşütü, uçak sandalye paraşütü, uçağı durduracak fren paraşütleri, yük paraşütü, yük atma paraşütü, mayın paraşütü ve torpido paraşütünün de yer aldığı farklı tipteki paraşütler ile pilotların giydikleri yelekler, paraşüt taşıma bohçaları, özel maksatlı çantalar vb. üretimini bu atölyemiz yapıyor. Türkiye’nin tek Paraşüt dikim atölyesi bizde. Karacıların bazı personel atma paraşütlerini biz dikiyoruz. Mayın döşeme paraşütü de dikmekteyiz. Ayrıca Paraşüt Atölyesinde F-16 sundurma brandalarının üretimi de yaptık.
Uçak Durdurucu Sistemlerde kullanılan ağlar ile Balistik Koruyucu Yelekler de yine Tekstil Atölyesi’nin ürünleri arasında. Kullanılan kevlar malzeme karacılardan geliyor ama yeleği biz dikiyoruz. Hatta testlerini de biz yapıyoruz. Kompozit Atölyemizde ise pilot kaskları, paraşütçü kaskları, bakımcı kaskları üretimi yapılıyor.
Depremden 5 gün sonra Paraşüt Atölyemizi tamamen çadır üretimine ayırdık ve kışlık çadır ürettik. İçinde küçük bir elektrik sobası çalıştırdığın zaman içerisi kolayca ısınıyor. Kışlık Çadırın 2 kat kaplamasının arasında ısı yalıtım malzemesi var.
Defence Turkey: 2’nci HBFM’nin radom üretim kabiliyeti hakkında bize neler söyleyebilirsiniz?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Bildiğiniz gibi yer radarlarının üzerini kapadığımız kaplamaya radom diyoruz. Bunun içinde radar dönüyor. Radom, radarı yağmur, kar ve rüzgar gibi doğa olaylarından koruyor. Radomun radarın yayınladığı RF dalgaları geçirmesi gerekiyor. Radomu oluşturan parçalara panel deniliyor. Türk Hava Kuvvetleri’ndeki yer radarlarında kullanılan radomlarda yer alan panellerin bir kısmını yapabilme kabiliyeti şu anda bizde var. Numuneler yaptık iki ayrı radom üzerinde şu anda deneme aşamasındalar. Bir kısmı için ise yurt içinde yerli firmalarla bağlantıya geçtik. Yerli bir firma 62ft çapındaki Radomun panel prototipleri üzerinde çalıştı, biz ise 45ft çapında olan Radomun panel prototipleri üzerinde çalıştık. Bizim ürettiğimiz iki panel radomlara takıldı ve bir yılı aşkın bir süredir başarıyla görev yapıyorlar. İlave 15 panel üretimi daha yapılacak. Ayrıca, daha önce yurtdışından temin edilen yer radarı radomlarının boyası da yine 2’nci HBFM Boya Atölyesi’nde imal edilmektedir.
Defence Turkey: ASELSAN, EİRS ve T-EİRS Projeleri altında ERALP EİRS Radarlarının teslimatına başladı. Bu radarlar için de bir radom çalışması gündemde midir?
2’nci HBFM Teknik Yönetim Başkanı: Taşınabilir ve sabit erken ihbar radar sistemleri kurulup işletilmeye başladıklarında Radomlarının teknik yönetimi yine biz olacağız. EİRS 5 yıl süreyle radomsuz olarak denenecek ama konuşlandığı bölgeye bağlı olarak EİRS’ler için de muhtemelen bir radom ihtiyacı gündeme gelecektir.
Defence Turkey: Komutanım bu güzel söyleşiye vakit ayırdığınız için teşekkür eder, çalışmalarınızda başarılar dileriz
